18 10 3494 https://eprints.ibu.edu.ba/files/original/5e2b917e49fd2672b8a7b3a7a48a9a0d.pdf f7fdf0650fc7cf429e699e212ebb10fc PDF Text Text YABANCILARA TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE YAZMA ETKİNLİKLERİNE ÖĞRENCİLERİN BAKIŞI (BOSNA HERSEK ÖRNEĞİ) ÖZET Bu çalışmanın amacını, Bosna Hersek’te yabancı dil olarak öğretilen Türkçenin yazma etkinliği bakımından incelenmesi ve bu etkinliklere öğrencilerin bakışı oluşturmaktadır. Birey dili kullandığı ölçüde öğrenir. Dil öğretiminde dili kullanma yazılı ve sözlü olarak gerçekleşmektedir. Dil öğreniminin içe dönük okuma ve dinleme ile dışa dönük konuşma ve yazma etkinlikleri temel becerilerdir. Bu beceriler içerisinde yazma becerisi önemli bir yer tutmaktadır. Yazma becerisinin dil öğreniminde motivasyona; duyuşsal, bilişsel ve psikomotor düzeylere etkisi bulunmaktadır. Yapılan bu çalışmada Bosna Hersek’te bulunan ortaöğretim seviyesinde Türkçe öğrenen öğrencilerin yazma becerisi hakkındaki görüş, düşünce ve tutumları tespit edilmiştir. Araştırma için 161 öğrenciye likert ölçekli ve açık uçlu sorular sorularak anket çalışması yapılmıştır. Elde edilen veriler SPSS(21.0) programına girilerek değerlendirilmiş ve analiz edilmiştir. Araştırma verileri Bosna Hersekli öğrencilerin yazma becerisine yönelik etkinlikleri özellikle bilişsel ve duyuşsal bakımdan önemli bulduklarını ortaya çıkarmıştır. Anahtar Kelimeler: Yabancılara Türkçe öğretimi, yazma becerisi, yazma etkinlikleri, bilişsel ve duyuşsal düzey. Try To Examine To Writing Effectiveness Of Turkish Language Teaching As A Second Language In Bosnia And Herzegovina and To Get Some Perspective Of Students Abstract The main purpose of this study, try to examine to writing effectiveness of Turkish language which is teaching in Bosnia and Herzegovina (B&H) and to get some perspective of students about these events. Individuals can learn languages when they use the measure of it. There are few kinds of factors about the teaching of languages. These factors are, writing and speaking. However, the writing factor is one the most important. In this teaching of languages there is internal factors which are reading and listening and there are external factors which are speaking and writing. This factor can effect and develop the students in a motivational, affective, cognitive and psychomotor. In this study try to analysis the writing skills, idea and perspective of the students who learn Turkish languages in Bosnia and Herzegovina. In this research, Likert Scale survey was used to 161 Bosnian students. In that approach I used SPSS (21.0) software program to get the result of the analysis. According to result of this research, to get information about how is the perspective of the students about the writing skills. Key Words: Teaching Turkish to Foreigners, Writing Skills, Writing Activities, Bosnia and Herzegovina, Learning of Second Language. �Giriş İnsanlar ekonomik, siyasi ve dini sebeplerden dolayı başka dilleri öğrenme veya öğretme çabasına girişmişlerdir. Türkçe dünyada en çok konuşulan beşinci dil konumumdadır (Akalın, 2005: 1). Teknolojinin ve bilginin hızla yayılmasıyla bilgiye ulaşma imkânları da gelişmektedir. Bu hızlı gelişim ve değişim ikinci dile olan ihtiyacı kat kat artırmıştır. Türkçe de dünyanın birçok noktasında ikinci bir dil olarak öğrenilmektedir (Çakmak, 2014:169). Dil, bir toplumun kültürünü de içinde barındırır. Sözlü ve yazılı olarak değişim-gelişim gösteren dil, nesilden nesile aktarılır. Aksan (1999)’a göre “dil, sözlü ve yazılı olarak iletişimde kullandığımız, doğduğumuzda hazır bularak edinmeye başladığımız, doğrudan doğruya insana özgü, çok güçlü bir düzendir; düşünme ve düşünüleni aktarma dizgesidir.” Dil, dört temel beceri olarak kabul edilen dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerilerinin işlevsel bütünlüğünden oluşmaktadır. Dil öğretilirken bu dört temel becerinin birlikte öğretilmesi gerekir (Demirel, 2010: 29). Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde de anadil ediniminde olduğu gibi dil becerilerinin öğreniminde belirli bir sıranın izlenilmesi gerekmektedir. Birey önce duymalı, sonra konuşmalı, daha sonra okuma ve yazma becerisini kazanmalıdır. Sınıf içi alıştırmalarda bu dört temel beceri birlikte kullanılmalıdır (Ünsal, 2008: 47). Yazma becerisi diğer dil becerilerine oranla dilin daha somut halidir. Bireyin hedef dildeki duygu ve düşüncelerinin ortaya çıkmasındaki yollardan biri de yazma etkinlikleridir. Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde bireyin Türkçeyi, Türkçenin dil özelliklerini, yapısını ve planını ne kadar öğrendiği yazma etkinlikleri sayesinde somut olarak görülmektedir. Yabancı dil olarak Türkçe öğretilirken özellikle yazma becerisinde bazı sorunlarla karşılaşılmaktadır. Bu sorunlar şöyle �sıralanabilir: test usulü sınav yapılması, yazmaya ayrılan sürenin kısa olması, öğrencilerin kelime düzeyi, öğretmenden kaynaklanan sorunlar, bazı değerlendirme yanlışları, öğrencinin hazır bulunuşluluk düzeylerinin arka plana atılması, programın yetersizliği vb. gibi sorunlar sıralanmaktadır (Toğa ve Ünlü, 2013: 1287). Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde dili öğrenecek bireyin tutum ve fedakârlığının yanında, yazma eğitimini veren öğreticinin de dilbilgisi, söylem, iletişim ve kültürel yeterliliğe ulaşmış olması gerekmektedir etkinliklerinde öğrenciyi aktif Türkçe öğretmenine (Tiryaki, hale getirecek 2013: 39). Yazma sorumluluğun çoğu düşmektedir. Öğretmenin sorumluluk alması düzenli düşünme ve yazma alışkanlığını geliştirerek öğrencinin daha verimli bir çalışma ortaya koymasını sağlayabilir (Sever, 2004: 25). Yazmayı öğrenme, yazılı olarak iletişim kurmayı öğrenme demektir. Yazıda kullanılan dil daha düzenlidir. Yazılı anlatımın oldukça gelişmiş bir sözdizimi ve çok zengin söz dağarcığı bulunmaktadır. Eşanlamlı kelimeler, günlük kullanımda kullanım sıklığı az olan sözcükler, metin oluşturma esnasında göz önünde bulundurulmaktadır (Günay, 2007: 37). Bu yüzden yazma becerisi gelişmiş bir birey, bu beceriyi geliştirememiş bireye göre dili daha bilinçli ve doğru kullanır. Eskiden yazma çalışmaları sadece Dilbilgisi-Çeviri, Kulak-Dil, İşitsel-Görsel, Bilişsel yaklaşım gibi dil öğretim yöntemlerine bağlı dilbilgisi öğretimini pekiştirmek için yapılan alıştırma ve örneklere bağlı bulunmaktaydı. Bu çalışmaların yazma öğretimine pek katkısı bulunmamakla birlikte, gelecekteki dil ihtiyaçlarına da hiçbir bakımdan doğrudan cevap vermemekteydi (Cornaire ve Raymond’dan aktaran Ünsal, 2008: 48). Günümüzde ise yazma eğitimi dilbilgisel konuları kavratmakla birlikte düşünce ve anlatma yeteneğini de geliştirme odaklı çalışmalardan oluşmaktadır. Bu sayede dili öğrenen birey serbest bir üretim yapma imkânını bulmaktadır. Bu imkan ile birlikte iletişimci yaklaşım yöntemi de gerçekleşmiş olur. �Çakır (2010)’a göre yazma becerisinin hedefleri içerisinde aşağıdaki hususlar olmalıdır:  Öğrenme sürecini kontrol etmek  Öğrencilerin seviyelerini belirlemek  Öğretilen yapıların veya kelimelerin pekiştirilmesi  Dil yanlışlarının görülmesi  Noktalama işaretlerinin öğretimi  Diğer becerilerin kavratılması  Dil yetilerini geliştirmek  Yaratıcı düşünmeyi sağlamak  Öğrenilen konuların kısa dönem bellekten uzun dönemli belleğe aktarmak  Öğrencilere uygulama imkânı sağlamak Yabancı dil olarak Türkçe öğreten öğreticilerin yukarıdaki hedefleri iyi özümsemesi ve bu hedefler doğrultusunda yazma çalışmaları yaptırmaları gerekmektedir. 1. Yöntem Yapılan bu araştırmada, nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu çerçevede araştırmada anket uygulanmıştır. Anket, literatür taranarak konunun uzmanlarıyla görüşülerek ve pilot uygulama yapılarak yapılandırılmıştır. Anketin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış, elde edilen sonuçlara yer verilmiştir. Anket iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm katılımcıların demografik bilgilerini soran sorulardan oluşmuştur. İkinci bölüm ise anketin amacını oluşturan ve anketin ana sorularını barındıran bölümdür. Bu bölümde likert ölçekli ve açık uçlu sorular bulunmaktadır. Anket ilk olarak pilot uygulamaya tabi tutulduktan sonra geçerlik çalışması yapılıp sorular üzerinde gerekli düzenlemelerle son hali verilerek uygulanmıştır. �Çalışma ölçeğinin güvenilirliği için yapılan Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayıları değeri ,728 çıkmıştır. Alfa katsayısına bağlı olarak ölçeğin güvenirlik değeri ,60 ≤ α < ,80 arasında ise bu yapılan ölçeğin oldukça güvenilir olduğunu göstermektedir. Tablo 1’de ise soruların kendi içerisindeki güvenirlik değerleri bulunmaktadır. Belirlenen tüm sorulara bakıldığında da Cronbach Alpha değerinin ,7’nin üzerinde olduğu görülmektedir. Bu sonuç soruların güvenilir olduğunun göstergesidir. Tablo 1. Soruların Cronbach Alpha Değerleri Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Cümle Kurmada Zorlanırım. Y.D.T.Ö'de Yazma Etkinlikleri Türkçe Bilgimin Artmasını Sağlar. Y.D.T.Ö'de Yazma Etkinliklerinde Sözlük Kullanmaya Ihtiyaç Duyarım. Y.D.T.Ö'de Yazma Etkinliklerinde Öğretmenin Yönlendirmesine Önem Veririm. Y.D.T.Ö'de Yazma Etkinlikleri Türkçe'yi Doğru, Güzel Ve Etkili Kullanmama Yardımcı Olur. Y.D.T.Ö'de Yazılarımın Beğenilmesi Beni Memnun Eder. Y.D.T.Ö'de Güncel Konularda Yazma Etkinlikleri Yapılmalıdır. Y.D.T.Ö'de Yazma Iletişimin En Önemli Yoludur. Y.D.T.Ö'de Yazma Etkinlikleri Eleştirel Düşüncemi Geliştirir. Y.D.T.Ö'de Elektronik Aygıtlarda Yazmak Beni Motive Eder. ,725 ,720 ,727 ,724 ,720 ,721 ,716 ,723 ,718 ,738 2. Evren ve Örneklem Araştırmanın evreni, Bosna Hersek’te yaşayan ve yabancı dil olarak Türkçe öğrenen bireylerden oluşmaktadır. Bu bireyler A2 ve B1 seviyelerinde Türkçe bilen ortaöğretim öğrencileridir. Bu öğrenciler lise 2. ve lise 4. sınıflarında okumaktadır. İkinci ve dördüncü sınıfların örneklem grubu olarak alınmasının sebebi yabancı dil olarak Türkçe öğrenen bu öğrencilerle daha fazla yazma becerisine yönelik etkinlik yapılmasındandır. �Tablo 2. Sınıf Dağılımı Sınıf Kişi Sayısı % 2 70 43,5 4 91 56,5 Toplam 161 100,0 Tablo 2’de görüldüğü gibi bu çalışmaya katılan toplam öğrenci sayısı 161’dir. Bu 161 öğrenciden 91’i (%56,5) lise dördüncü sınıf; 70’i (%43,5) ise lise ikinci sınıf öğrencisidir. 3. Amaç Bu çalışmanın amacı, Bosna Hersek’te yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin yazma etkinliklerine karşı tutumlarını tespit etmektir. Yapılan ankete verilen cevapların analizinden sonra, yabancı dil olarak Türkçe öğrenen bireylerin yazma etkinliklerinde daha başarılı olmalarını sağlayacak önerilerden oluşmaktadır. 4. Sınırlılıklar Bu çalışmada konu, Bosna Hersek’te bulunan ve ortaöğretim seviyesinde Türkçe öğrenen 161 öğrencinin, yazma etkinliği bakımından incelenmesi ve bu etkinliklere öğrencilerin bakışı ile sınırlandırılmıştır. Bunun dışındaki sınırlılıklar şöyledir: a. Araştırmada 2015-2016 öğretim yılı baz alınmıştır. b. Elde edilen bilgiler tarafımızca hazırlanmış anket formundan seçtiğimiz likert ölçekli sorular ve 1 adet açık uçlu soruyla sınırlandırılmıştır. 5. Bulgular ve Yorumlar Bu bölümde anket sonucunda elde edilen veriler SPSS programına girilmiş, çözümlenmiş ve analiz edilip yorumlanmıştır. Anketin amacına yönelik soruları cevaplamada 5’li Likert tipi ölçekten yararlanılmıştır. Bu ölçek (1=Kesinlikle Katılmıyorum; �2=Katılmıyorum; 3=Kararsızım; 4=Katılıyorum; 5=Kesinlikle Katılıyorum) beş seçenekten oluşmaktadır. Aşağıdaki ilk iki tabloda ankete katılan bireylerin demografik (kişisel) sorulara verdiği cevaplar ve bunların analizleri bulunmaktadır. Tablo 3. Katılımcıların Yaş Aralığı Yaş Frekans % 15,00 51 31,7 16,00 19 11,8 17,00 11 6,8 18,00 77 47,8 19,00 2 1,2 20,00 1 ,6 161 100,0 Toplam Tablo 3’e göre yaş aralığı incelendiğinde; ankete katılanlardan 51’i 15 yaşında, 19’u 16 yaşında, 11’i 17 yaşında, 77’si 18 yaşında, 2’si 19 yaşında ve 1 öğrenci de 20 yaşındaki bireylerden oluşmaktadır. Yaş aralığına yüzdelik olarak bakıldığında ise; ankete katılanların %47,8’ini 18 yaşındaki katılımcılar, %31,7’sini 15 yaşındaki katılımcılar, geri kalan yüzdelik kısmı ise 19-20 yaş aralığındaki katılımcılar oluşturmaktadır. Tablo 4. Katılımcıların Cinsiyeti Frekans % Erkek 81 50,3 Kız 80 49,7 161 100,0 Cinsiyet Toplam Tablo 4’te katılımcıların cinsiyetine bakıldığında, erkek öğrenci sayısı 81, kız öğrenci sayısı 80’dir. Cinsiyete yüzdelik olarak bakıldığında ise erkek öğrenciler anketin %50,3’lik kısmını, kız öğrenciler ise %49,57’lik kısmını oluşturmaktadır. Bu sonuçtan da �anlaşıldığı üzere, erkek öğrenci sayısının kız öğrenci sayısına göre çok az bir farkla fazla olduğu görülmektedir. Aşağıdaki tablolarda anketin asıl amacını oluşturan sorular ve bu sorularla ilgili verilerin analizleri bulunmaktadır. Tablo 5. Yabancı Dil Türkçe Öğretiminde Yazma Etkinlikleri Türkçe Bilgimin Artmasını Sağlar Frekans % Kesinlikle Katılmıyorum 8 5,0 Katılmıyorum 18 11,2 Kararsızım 19 11,8 Katılıyorum 55 34,2 Kesinlikle Katılıyorum 61 37,9 Toplam 161 100,0 Tablo 5’e bakıldığında yazma etkinlikleri Türkçe bilgimin artmasını sağlar sorusuna ankete katılanlanlardan, katılıyorum ve kesinlikle katılıyorum diyenlerin oranı %72,1’dir. Kararsızım diyenlerin oranını da %11,8 olarak çıkmıştır. Kararsızım diyenlerin yarısını da yazma etkinlikleri Türkçe bilgimin artmasını sağlar görüşünü kabul ettiğini düşünürsek bu oran %77,6 olarak epey yüksek çıkmıştır. Gündüz (2003)’e göre Yazma becerisi, gizlerin çözümlenmesidir, hayatı anlamak için çıkılan bir yoldur, dünya ekseninde farklı hayat keşfetmektir, başka insanların kültürünü kazanmaktır. Yazma etkinlikleri sık sık sözcük dağarcığının kontrol edilmesini, söz dizim kurallarının gözden geçirilmesini gerekli kıldığından hedef dille ilgili bilgilerin pratiğe dayalı bir tekrarı niteliği taşımaktadır. Yazarken bilmediğimiz sözcüklere bakılacağından, söz diziminde kuralları yeniden gözden geçirileceğinden hedef dille ilgili bilgiler de artacaktır. Yazma etkinlikleri, bireyde bilgilerin akılda kalma oranını artırır ve bilişsel düzeyin aktifliğini sağlayacaktır. �Tablo 6. Y.D.T.Ö'de Yazma Etkinliklerinde Sözlük Kullanmaya İhtiyaç Duyarım Frekans % Kesinlikle Katılmıyorum 14 8,7 Katılmıyorum 24 14,9 Kararsızım 20 12,4 Katılıyorum 52 32,3 Kesinlikle Katılıyorum 51 31,7 Toplam 161 100,0 Tablo 6’ya bakıldığında yazma etkinliklerinde sözlük kullanmaya ihtiyaç duyarım diyenlerin oranına bakıldığında bu oran %64’tür. Bu sonuçtan da anlaşılacağı üzere yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlere özellikle yazma becerisinin gelişiminde ilk etapta sözlük kullanımına izin verilmeli ve bireyin sözcük seçimi ve o sözcüğün cümle içerisinde kullanımı öğretici tarafından kontrol edilerek gerekli uyarılarda bulunulmalıdır. Bu, dili öğrenen öğrencinin özgüvenini geliştirecektir ve dili daha çabuk öğrenmesini sağlayacaktır. Birey, yazma etkinliklerinde bilmediği kelimeleri sözlük yardımıyla zenginleştirerek kavrar ve böylece daha düzenli bir yazı ortaya koyar. Scholfield(1999) ve Pousi(2010)’a göre alıcı kullanımı bilinmeyen sözcüğün anlamına bakarak kullanma, girdileri bulabilme, girdilerde uygun olabileni seçebilme, üretici kullanmada dinleme, konuşma, ve okuma gibi etkinliklerde sözcük kısıtlıklarında farkında olarak sözlük kullanmaya ihtiyaç duyabilir. Tablo 7. Y.D.T.Ö’de Öğretmenin Yönlendirmesine Önem Veririm Frekans % Kesinlikle Katılmıyorum 11 6,8 Katılmıyorum 14 8,7 Kararsızım 22 13,7 Katılıyorum 56 34,8 Kesinlikle Katılıyorum 58 36,0 Toplam 161 100,0 �Tablo 7’ye bakıldığında yazma etkinliklerinde öğretmenin yönlendirmesine önem veririm sorusuna katılıyorum ve kesinlikle katılıyorum diyenlerin oranı %70,8’dir. Bu orana kararsızım diyenlerin yarısını da eklersek, bu soruya %77,6 oranında yazma etkinliklerinde öğretmenin yönlendirmesine önem veririm durumu ortaya çıkmaktadır. Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi yapan öğretici iyi bir rehber ve gözlemci olmak zorundadır. Öğrencilerini iyi tanımalı ve onların dil öğrenme yolundaki beklentilerine cevap verebilir düzeyde olmalıdır. Gerektiğinde tüm öğrencilerini bireysel olarak yönlendirmeli ve öğretilen konunun daha iyi kavranması için her zaman çaba harcamalıdır. Öğretmenlerin yapısal, işlevsel, etkileşimsel dil kuramları ışığında hareket etmeleri yanında öğrencilerin istekliliği, çevre imkanları, okul idaresinin desteği ve bulunduğu ortamın da katkılarıyla öğrencilere destek verilebilir. Bu sayede öğrenme, bir bilgi sağlama aracı olarak değil, yapılmakta olan çalışmalarda daha yetkin bir öğrenen hâline gelmenin yolu olarak görülmelidir (Gattegno, 1972: 89). Kısacası yazma etkinliklerinde öğretmenin yönlendirmeleri önemli görülmektedir. Tablo 8. Y.D.T.Ö'de Güncel Konularda Yazma Etkinlikleri Yapılmalıdır Frekans % Kesinlikle Katılmıyorum 16 9,9 Katılmıyorum 22 13,7 Kararsızım 25 15,5 Katılıyorum 41 25,5 Kesinlikle Katılıyorum 57 35,4 Toplam 161 100,0 Tablo 8’e göre güncel konularda yazma etkinlikleri yapılmalı diyenlerin oranı %60,9’dur. Kararsızların da %50’sini alırsak bu oran %68,6’e çıkmaktadır. Çıkan sonuçtan da anlaşılacağı gibi yazma �etkinliklerinin güncel konulardan alınması dili öğrenen bireyler için ilgi çekicilik ve güncellik sağlanmış olacaktır. Güncel konularda öğrenciler edindikleri bilgileri yazıya aktararak, yazma etkinliklerinde daha aktif hale gelebilirler. Yazma etkinliklerinde yazı konusu belirlenirken konunun öğrencilerin yaşantılarından alınmasına, soyut olmamasına, güncel konularla ilgili olmasına özen gösterilmelidir. Öğrencilerin zorlanmadan yazı yazacağı konular onların yaşamları ile ilgili konulardır. Öğrenciler duygu, düşünce, tasarı ve hayallerini; izledikleri bir filmi; yaptıkları bir geziyi veya konu sınırlamasına gidilmeden, yaratıcılıklarını da kullanarak kendilerini daha rahat anlatabileceklerdir (Göçer, 2010: 183). Tablo 9. Yazma Etkinlikleri İletişimin En Önemli Yoludur Frekans % Kesinlikle Katılmıyorum 66 41,0 Katılmıyorum 43 26,7 Kararsızım 25 15,5 Katılıyorum 20 12,4 Kesinlikle Katılıyorum 7 4,3 161 100,0 Toplam Tablo 9’da yazma etkinlikleri iletişimin en önemli yoludur diyenlerin oranı %16,7 çıkmıştır. Yazma etkinlikleri iletişim için en önemli yol değildir diyenlerin oranı ise %67,7’dir. Çıkan bu sonuçtan da anlaşılacağı üzere yazma, iletişimdeki en önemli yol olarak görülmemiş ve katılımcılar doğal olarak iletişimdeki en önemli yolu konuşma olarak belirtmişlerdir. Konuşma, insanlar arasındaki iletişimi sağlayan en önemli araçtır. İnsanlar arasında iletişim çoğunlukla konuşma yoluyla sağlanır. Araştırmalar, insanların hemen hemen %80’lik bölümünün konuşarak iletişim kurduğunu göstermektedir; iletişim kurma zamanımızın ortalama %45’ini dinleyerek, %30’unu konuşarak, �%16’sını okuyarak ve %9’unu ise yazarak geçirdiğimizi ortaya koymaktadır (Nalıncı 2000:130). Bununla birlikte yazma etkinliği diğer üç becerinin birikimi ve bir dışa vurumu şeklinde değerlendirilmektedir. Çünkü yazma becerisi bilgi birikimini gerekli kılmaktadır. Bu bilgiler ise dinleyerek, okuyarak ve konuşarak edinilmektedir. Onun için yazma etkinliği en kalıcı etkinliktir. Tablo 10. Y.D.T.Ö'de Yazma Etkinliklerinde Cümle Kurmada Zorlanırım Frekans % Kesinlikle Katılmıyorum 56 34,8 Katılmıyorum 59 36,6 Kararsızım 23 14,3 Katılıyorum 10 6,2 Kesinlikle Katılıyorum 13 8,1 Toplam 161 100,0 Tablo 10’a bakıldığında yazma etkinliklerinde cümle kurmada zorlanırım sorusuna cevap veren öğrencilerden kesinlikle katılıyorum ve katılıyorum diyenlerin oranı %14,3’tür. Ankete katılan 161 öğrenciden sadece 23’ünün yazma etkinliklerinde zorlandığı görülmektedir. %71,4’lük kısım ise yazma etkiniklerinde cümle kurmada zorlanmadıklarını belirtmişlerdir. Buradan dil öğrenilirken dört temel beceriyi iyi öğrenen öğrenciler, anlama-anlatma yani yazma etkinliklerinde cümle kurmada zorlanmaz sonucu ortaya çıkmaktadır. Tablo 11. Y.D.T.Ö'de Yazılarımın Beğenilmesi Beni Memnun Eder Frekans % Kesinlikle Katılmıyorum 13 8,1 Katılmıyorum 17 10,6 Kararsızım 9 5,6 Katılıyorum 25 15,5 Kesinlikle Katılıyorum 97 60,2 Toplam 161 100,0 �Tablo 11’e göre yazılarımın beğenilmesi beni memnun eder sorusuna olumlu yanıt verenlerin toplam oranı %75,7’dir. Öğrencilerin yazma etkinliklerinin öğretmen veya üçüncü şahıslar tarafından beğenilmesi, öğretmenin sınıf içi yazma çalışmalarında aktivitelere yer vermesi öğrenciyi motivasyon yönünden daha başarılı ve etkin kılmaktadır. Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen bireylerin kendilerine güvenmesi ve dili sahiplenmesi için seviyelerine göre belirlenen konularda yazma etkinlikleri yapılmalıdır. Yapılan bu etkinliklerin sonunda yazılan yazılar sınıf içerisinde okunmalı ve olumlu eleştirilerle öğrenciler motive edilmelidir. Özellikle öğretmenin yazma çalışmalarına yaklaşımı önem arz etmektedir. Tablo 12. Y.D.T.Ö'de Elektronik Aygıtlarda Yazmak Beni Motive Eder Frekans % Kesinlikle Katılmıyorum 20 12,4 Katılmıyorum 16 9,9 Kararsızım 28 17,4 Katılıyorum 34 21,1 Kesinlikle Katılıyorum 63 39,1 Toplam 161 100,0 Tablo 12’e göre elektronik aygıtlarda yazmak beni motive eder sorusuna pozitif cevap verenlerin oranı %60,2 olarak çıkmaktadır. Bu sonuç bize yabancı dil olarak Türkçe öğretimini sadece defter-kitapsözlük üçgeninden çıkarıp teknolojik gelişmelerle birleştirmemiz gerektiğini de göstermektedir. Özellikle yazma etkinliklerinde Türkçe öğrenen bireyin mesajlaşma programlarıyla pratik yapmasını sağlayacak bir uygulama veya bir oyun geliştirilmelidir. Elektronik aygıtların kullanılması motivasyon yönünden öğrenmeyi olumlu etkileyebilir. Birey oyun temelli uygulamaları kullanarak sıkıcı bulduğu yazma etkinliklerini eğlenceli hale getirip öğrenme sağlayabilir (Başaran, vd., 2015: 26-27). �Tablo 13. Y.D.T.Ö'de Yazma Etkinlikleri Eleştirel Düşünme Becerimi Geliştirir. Frekans % Kesinlikle Katılmıyorum 15 9,3 Katılmıyorum 22 13,7 Kararsızım 17 10,6 Katılıyorum 49 30,4 Kesinlikle Katılıyorum 58 36,0 Toplam 161 100,0 Tablo 13’e göre yazma etkinlikleri eleştirel düşünme becerimi geliştirir sorusuna olumlu cevap verenlerin oranı %66,4’dır. Bu orana bakıldığında ankete katılanların yarısından fazlası yazma etkinliklerinin eleştirel düşünceye katkı sağladığını belirtmiştir. Yazma etkinliklerinin dili yaşamak ve etkin bir şekilde uygulamak; duygu, düşünce, bilgiyi keşfetmek; hayal gücünü genişletmek; eleştirel bir bakış açısı kazandırmak; temel gramer ve noktalama kurallarını kullanmak ve geliştirmek gibi amaçları vardır (Temizkan, 2010: 630). Tablo 14. Y.D.T.Ö'de Yazma Etkinlikleri Türkçe'yi Doğru, Güzel ve Etkili Kullanmama Yardımcı Olmaktadır. Frekans % Kesinlikle Katılmıyorum 12 7,5 Katılmıyorum 26 16,1 Kararsızım 25 15,5 Katılıyorum 54 33,5 Kesinlikle Katılıyorum 44 27,3 Toplam 161 100,0 Tablo 14’e göre yazma etkinlikleri Türkçe'yi doğru, güzel ve etkili kullanmama yardımcı olmaktadır diyenlerin oranı %60,8’dir. Bu orandan da anlaşılacağı üzere yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde �yazma etkinlikleri Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullanma becerilerinin gelişmesine yardımcı olmaktadır. Türkçe dersinde dil becerilerini anlama ve anlatım yani; dinleme, konuşma, okuma ve yazma becerileri gelişmiş bir birey Türkçeyi doğru ve güzel etkili kullanma becerisi de gelişmiştir demektir (Hezen, 2009: 63). Anket sorularından sonuncusu ise öğrencilere yöneltilen açık uçlu sorudan oluşmaktadır. Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yazma etkinlikleriyle ilgili düşüncelerinizi belirtiniz? açık uçlu soruya bazı öğrencilerden gelen yorumlar şu şekilde olmuştur: *1 “yazma etkinlikleri ile düşüncelerimi Türkçe olarak kağıda aktarabiliyorum.” *2 “Türkçe bilgimin artmasına katkı sağladığını, gramer olarak geliştiğime ve elektronik aktivetelerle bu dersin daha öğrenilebilir ve zevkli hale geldiğine inanıyorum.” *3 “anlatılan dersten sonra o dersle ilgili yapılan yazma çalışmalarıyla konunun kolaylaştığını ve pekiştiğini düşünüyorum.” *4 “düşüncelerimi yazı yazarken daha iyi aktarabiliyorum.” olarak ifade edilmiştir. Yazma etkinlikleri bilginin kalıcı hale geldiği son noktadır. Öğrenilen her kelimeyi her konuyu ispatlama yeridir, denilmektidir. Sonuç Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde bireyin duygularını, düşüncelerini, tasarılarını ve yaşam deneyimlerini; dili ne kadar öğrenip kullanabildiğini yazma becerisinde somut olarak görebiliriz. Yazma becerisi dili öğrenme yolundaki bireyin tek başına yöneteceği bir süreç değildir. Bu süreç içerisinde dil öğreticisi hem kontrol edici hem de yönlendirici olmak zorundadır. Yazma eğitiminin iyi sayılabilmesi yazdırmaktan geçmektedir. Bu beceri çok yazdırarak geliştirilir. Yazma eğitiminde önemli olarak görülen iki husus vardır. Bunlardan birincisi, dili öğrenecek olan bireye yeterli ön görülebilecek bilgi, birikim ve deneyim konusunda olgunlaştırmak; �ikincisi ise, belli yeterliliğe gelmiş bireyin etkili ve yaratıcı çalışma yaptırmaktan geçmektedir (Göçer, 2010: 183). Yapılan bu çalışma sonucunda da ulaşılan sonuç yazma etkinliklerinin öğrencenin Türkçe bilgisini geliştirdiği ve öğrenciye öğrenim düzeyini artırmada katkı sağladığı yönündedir. Bireylerin dili etkili bir şekilde kullanabilmesi, insanlar arası ilişkilerde iletişimde bulunabilmesi, yaratıcı olabilmesi, zihinsel yönden gelişebilmesi, duygularını, düşüncelerini, hayallerini ve tasarılarını aktarabilmesi ve yazabilmesi için yazma ve kompozisyon çalışmalarına ağırlık verilmesi gerekmektedir. Eğitim sürecinde bireylerin bu amaçları gerçekleştirebilmeleri için eğitimcilere büyük görevler düşmektedir(Ceran, 2013: 1154). Öğretmenler yazma etkinliklerinde sözcükler öğretilirken sözcüğün sadece metindeki anlamını değil, bütün anlamları üzerinde mümkün olduğu ölçüde durmalıdır. Sözcüğün metin dışındaki anlamları, metindeki anlamıyla ilişkilendirilerek öğretilmelidir (Çetinkaya, 2005: 76). Yapılan bu çalışmada da dil öğrenmede ilk etapta sözlük kullanımına izin verilmelidir sonucu ortaya çıkmaktadır. Sözlük kullanımı öğrenmenin daha da kalıcı olmasını sağlamaktadır. Bunu yaparken de güncel konuları seçmek öğrencinin öğrenim süresini daha da kısaltmaktadır. Türkçe öğretmenleri öğrencilerin dil becerilerini geliştirmek amacıyla bilişim teknolojilerini iyi kullanmanın birçok avantajı olduğunu söylemektedir. Bu bakımdan Tükçe öğreticileri özellikle dersin amacına uygun metin bulma, bireyselleştirilmiş öğretim, işbirliğine dayalı öğrenme, dil bilinci oluşturma ve günümüzün gerektirdiği iletişim becerilerini kazanma açısından bilişim teknolojilerini kullanmanın gerekli olduğunu düşünmektedirler. Ancak öğretmenlerin asıl kaygısı özellikle denetlenmesi günümüz teknolojileriyle imkansız olan internette öğrencilerin gelişimini olumsuz etkileyebilecek çok miktarda şiddet, cinsellik, şans oyunları, yasadışı örgüt propagandası içeren sitelerin bulunmasıdır (Başaran vd, 27-28: 2015). İyi bir kontrol mekanizması geliştirilip koruyucu �yazılımlar yüklenerek bunun önüne çok rahat geçilebilir. Bilişim teknolojilerinin sınıf içerisindeki amacı sadece eğitim olmalıdır. Yazma etkinliklerinde de gelişen teknoloji ve ürünler sayesinde etkinlikere yönelik programlar artırılmalıdır. Bu bireyin öğrenme düzeyine açık bir katkı sunmaktadır. Bu çalışma sonucunda da dili öğrenen öğrencilerin kendilerini ifade edebilecekleri ve pratik yapabilecekleri yazılımların daha çok kullanılması ve artırılması gerektiği gerçeği ortaya çıkmaktadır. Sonuç olarak; Bosna Hersekli öğrencilerin yazma etkinliklerini daha çok bilişsel ve duyuşsal düzeyleri açısından önemli buldukları anlaşılmıştır. O halde yazma becerisine yönelik etkinlikler öğrencilerin bilgi ve motivasyon düzeylerini artırmaya yönelik olarak planlanmalı ve uygulanmalıdır. Bir yabancı dil öğreniminde en iyi yol bol bol pratik yapmaktır. Bunun da en yaygın yollarından biri yazma etkinliğidir. Yabancı dil öğreniminde yazılamayan ifade tam olarak öğrenilememiştir, denilmektedir. �Kaynakça Akalın, Ş. H. (2005). Türkçenin Güncel Sorunları, Web: http://turkoloji.cu.edu.tr/DIL 15 Mart 2016’da alınmıştır. Aksan, D. (1999). Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi, Ankara. Başaran, A. Akar ve C. Ulu, M. (2015). İlkokullarda Dil Becerisinin Öğretimi Amacıyla Bilişim Teknolojileri Kullanımına İlişkin Öğretmen Görüşleri, Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırma Dergisi. Ceran, D. (2013). Türkçe Öğretmeni Adaylarının Yazma Eğitimi Dersine Tutumlarının Değerlendirilmesi, Turkish Studies İnternational Periodical For Thelanguages Literatüre And History Of Turkish Or Turkic Volume 8/1 Winter 2013, P 1151-1169, Ankara Turkey. Cornaire, C. - Raymond, P. M. (1999). La Production Ecrite, Cle International, Paris Çakır, İ. (2010). Yazma Becerisinin Kazanılması Yabancı Dil Öğretiminde Neden Zordur?. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Çakmak, C. (2014). Yabancılara Türkçe Öğretiminin Tarihçesine Genel Bir Bakış Denemesi, Cilt:4, Sayı:21, Temmuz2014. Çetinkaya, Z. (2005). Basit Tekrar ve Alıştırmalar Yoluyla Sözcük Öğretimi, Dil Dergisi 130, 68 – 85. Demirel, Ö. (2010). Yabancı Dil Öğretimi, Pagem Yayınları, Ankara Gattegno, C. (1972). Teaching Foreign Languages For English İn Scools The Silent Way(2thedition) New York; Educatinonal Solutions. Göçer, A. (2010). Türkçe Öğretiminde Yazma Eğitimi, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. Günay, D. (2007). Metin Bilgisi, Multilingual, İstanbul. Gündüz, S. (2003). Öykü ve Roman Yazma Sanatı, Toroslu Yayınları: İstanbul. �Hezen, E. (2009). İlköğretim 1-5 Sınıflar Türkçe Dersi Öğretim Proğramı Ve Kılavuzunun Öğelerinin Öğretim Proğramında Yer Alan Temel Becerileri Geliştirmeye Uygunluğu Ankara, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Sever, S. (2004). Türkçe Öğretimi ve Tam Öğrenme, Anı Yayınları, Ankara. Scholfield, P. (1999). Dictionary Use İn Reception. International Journal Of Lexicography. 12/1,13 – 34. Pousi, A. (2010). Training in Dictionary Use: A Teaching İntervention İn A 9th Efl Classroom İn Finland Grade (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Üniversty Of Jyvaskyla). Taga, T. ve Ünlü, S. (2013). Yazma Eğitiminde Karşılaşılan Sorunlar Üzerine Bir İnceleme, Turkish Studies, International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/8 Summer 2013, p. 1285-1299, Ankara-Turkey. Temizkan, M. (2010). Türkçe Öğretiminde Yaratıcı Yazma Becerilerinin Geliştirilmesi, Tübar-XXVII. Tiryaki, E. N. (2013). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Yazma Eğitimi, Anadili Eğitimi Dergisi, 1(1), 38 – 44. Ünsal, G. (2008). Yazma Öğretimi, Dil Dergisi, Sayı:142. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3595 Title A name given to the resource YABANCILARA TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE YAZMA ETKİNLİKLERİNE ÖĞRENCİLERİN BAKIŞI (BOSNA HERSEK ÖRNEĞİ) Author Author Ozalp, Kadir Abstract A summary of the resource. ÖZET Bu çalışmanın amacını, Bosna Hersek’te yabancı dil olarak öğretilen Türkçenin yazma etkinliği bakımından incelenmesi ve bu etkinliklere öğrencilerin bakışı oluşturmaktadır. Birey dili kullandığı ölçüde öğrenir. Dil öğretiminde dili kullanma yazılı ve sözlü olarak gerçekleşmektedir. Dil öğreniminin içe dönük okuma ve dinleme ile dışa dönük konuşma ve yazma etkinlikleri temel becerilerdir. Bu beceriler içerisinde yazma becerisi önemli bir yer tutmaktadır. Yazma becerisinin dil öğreniminde motivasyona; duyuşsal, bilişsel ve psikomotor düzeylere etkisi bulunmaktadır. Yapılan bu çalışmada Bosna Hersek’te bulunan ortaöğretim seviyesinde Türkçe öğrenen öğrencilerin yazma becerisi hakkındaki görüş, düşünce ve tutumları tespit edilmiştir. Araştırma için 161 öğrenciye likert ölçekli ve açık uçlu sorular sorularak anket çalışması yapılmıştır. Elde edilen veriler SPSS(21.0) programına girilerek değerlendirilmiş ve analiz edilmiştir. Araştırma verileri Bosna Hersekli öğrencilerin yazma becerisine yönelik etkinlikleri özellikle bilişsel ve duyuşsal bakımdan önemli bulduklarını ortaya çıkarmıştır. Anahtar Kelimeler: Yabancılara Türkçe öğretimi, yazma becerisi, yazma etkinlikleri, bilişsel ve duyuşsal düzey. Abstract The main purpose of this study, try to examine to writing effectiveness of Turkish language which is teaching in Bosnia and Herzegovina (B&H) and to get some perspective of students about these events. Individuals can learn languages when they use the measure of it. There are few kinds of factors about the teaching of languages. These factors are, writing and speaking. However, the writing factor is one the most important. In this teaching of languages there is internal factors which are reading and listening and there are external factors which are speaking and writing. This factor can effect and develop the students in a motivational, affective, cognitive and psychomotor. In this study try to analysis the writing skills, idea and perspective of the students who learn Turkish languages in Bosnia and Herzegovina. In this research, Likert Scale survey was used to 161 Bosnian students. In that approach I used SPSS (21.0) software program to get the result of the analysis. According to result of this research, to get information about how is the perspective of the students about the writing skills. Key Words: Teaching Turkish to Foreigners, Writing Skills, Writing Activities, Bosnia and Herzegovina, Learning of Second Language. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PI Oriental languages and literatures https://eprints.ibu.edu.ba/files/original/fe0a571bda260ea897b1eabcb9031213.pdf 688f29dfde044363f7a0b6302c6a5596 PDF Text Text MODEL OF ENTREPRENEURIAL INTENTIONS AMONG STUDENTS IN BOSNIA AND HERZEGOVINA Azra Pašić Mesihović University of Sarajevo Bosnia and Herzegovina azra.pasic@efsa.unsa.ba Munira Šestić University of Sarajevo Bosnia and Herzegovina munira.sestic@efsa.unsa.ba Abstract: The purpose of this paper is to examine entrepreneurial intentions among business students in state universities in Bosnia and Herzegovina. Theoretic base for The Model of Entrepreneurial Intentions in this research is Theory of planned behavior, developed by Ajzen (1991.). TPB explains that Attitude towards behaviour, Perceived Social Norms and Perceived Behavioral Control are three motivational factors that constitute the construct which explains entrepreneurial intention. Entrepreneurial intentions are considered to be the single most influencing predictor for performing entrepreneurial behaviour. Collected data were analyzed in SPSS 19.0 statistical program, using standard descriptives for general information about the demographic characteristics of the sample. After performing Factor analysis, four different factors emerged which represented four main constructs od the model. Cronbach Alpha was 0.8 and showed adequate reliability in the questionnaire. Parametric statistics was used in the analysis, because Kolmogorov-Smirnow test was not significant (p value was grater than 0.05)We used correlation analysis and regression analysis to confirm the hypothesis. Keywords: entrepreneurial intentions, students, Theory of planned behaviour 1. INTRODUCTION The importance of entrepreneurship to society has been identified and discussed since at least the fifteenth century (Schumpeter, 1912), and that discussion remains topical (Maresch et al., 2015; Kirchhoff et al., 2013; Grichnik and Harms, 2007). Process of entrepreneurship is a very complex activity, and for bringing more lights on it, it requires a multidisciplinary aproach. Who is an entrepreneur, why is he/she different from the rest of the population? What are the motives for becomming entrepreneur? These are some of the question which always cause debates. Organizational emergence is usually considered as a key outcome of entrepreneurship (Shirokova et al, 2015; Aldrich, 1999; Gartner, 1985; Katz & Gartner, 1988; Shane & Delmar, 2004). Entrepreneurial activity is intentional, resulting from motivation and cognition (Frese, 2009; Kautonen, Van Gelderen, & Tornikoski, 2013; Kolvereid & Isaksen, 2006; Krueger, 2005). Starting point for every racional and important action is intention. Social psychology scholars define intentions as cognitive states immediately prior to the decision to act (Theory of Planned Behavior: Ajzen, 1991; Theory of reasoned action: Ajzen & Fishbein, 1980; Fishbein & Ajzen, 1975). Entrereneurial intentions are the single most important predictor of one’s later entrepreneurial behaviour. But not all intentions ICESoS 2016 - Proceedings Book 291 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) are transformed in the planned behaviuor. But this obvious gap between intention to behave and behaviour will be part of another research. Picture 1: Entrepreneurial intention model EIM Entrepreneurial intention is defined as the conscious state of mind that precedes action and directs attention towards a goal, such as starting a new business (Linan et al., 2016; Fayolle et al., 2014). Several models (Shapero & Sokol, 1982., Moore, 1986.; Scott & Twomey, 1988.; Herron & Sapienza, 1992.; Naffzinger et al., 1994.; Krueger i Brazeal, 1994.; Baum et al., 2001.; Bandura, 2006.) have been used to explain EI – although these have not been as influential as the Ajzen’s (1991) Theory of Planned Behaviour (Linan et al., 2016; Kautonen et al., 2013; Griffiths et al., 2009; Van Gelderen et al., 2008). Unlike other EI models, the TPB offers a coherent and generally applicable and replicable theoretical framework. TPB recognizes three key elements which directly influences on intention to become an entrepreneur. The attitude towards the behaviour or personal attraction PA refers to the attractiveness of the proposed behaviour or degree to which the individual holds a positive or negative personal valuation about being an entrepreneur (Ajzen, 1991, 2002; Kolvereid 1996). Subjective norms or social norms measure the perceived social pressure from family, friends or significant others (Ajzen, 1991) to perform the entrepreneurial behaviour. It refers to the perception that ‘reference people’ may or may not approve of the decision to become an entrepreneur (Ajzen 2001). The third motivational factor is Perceived behavioral control PBC and it describes the perceived easiness or difficulty of becoming an entrepreneur (Ajzen 1991). Some researchers have considered this concept confusing for interpretation and they used self-efficacy instead of PBC (Moriano et al., 2012; van Gelderen et al., 2008., Kvereid & Isaksen, 2007.; Krueger et al., 2000.), but Ajzen (2002) specifies that it is a wider construct, since it encompasses self-efficacy and perceived controllability of the behaviour. Entrepreneurship becomes more and more attractive for people who are about to make their first career choice, as this perspective allows participation in the labor market while keeping personal freedom (Shirokova et al, 2015; Martinez, Mora, & Vila, 2007). Special form of a entrepreneurship is student entrepreneurship, which has the early start-up activities during the studies. According to latest published GEM Report for Bosnia and Herzegovina (2012) relatively small number of young people started their own business (5.9%), and between them there are more male entrepreneur. Students’ involvement in entrepreneurial activity depends on their career plans and attitude toward self-employment, which are contingent on various factors (Shirokova et al, 2015). 292 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation In this research we are going to examine intentions among students to start and run thair own bussines. What are the driving factor(s) who pull/push students in entrepreneurship? According to Theory of planned behaviour three main hypothesis are formed: H1: Personal attraction has positive influence on Entrepreneurial intentions. H2: Social norms have positive influence on Entrepreneurial intentions. H3: Perceived behavioral control has positive influence on Entrepreneurial intentions. This paper will follow the IMRaD structure. After Introduction, in the second part (Methods) the answer to when, where, and how was the study done will be given. Results will present what did the study find, and was the tested hypothesis true. And finally in the last section it will be discussed what might the answer imply and why does it matter, how does it fit in with what other researchers have found and what are the perspectives for future research. 2. METHODS & RESULTS In this research, The Model of Entrepreneurial Intentions (MEI), based on Theory of planned behaviour was tested on the sample of business students from School of Economics and Business Sarajevo. The measurement point was in the school year 2015./16., when 91 students (freshmen) who passed Entrepreneurship course were asked to participate in a survey. Questionnare used in this research was developed by Autio et al. 2001. Students were asked to give answeres on 20 questions (which were measuring PA, SN, PBC and EI). Scale used in this questionnaire was five point Likert type. Collected data were analyzed in SPSS 17.0 statistical program. After performing Factor analysis (KMO and Bartlett’s Test were significant), five different factors emerged. ICESoS 2016 - Proceedings Book 293 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Extraction method used for this research was Principal axis factoring and oblique rotation. Criterias for obtaining factors were: Keiser’s rule(≤ 1) and point of inflection on screeplot. Table 1: KMO and Bartlett’s Test Three questions were problematic (after rotation they were in a wrong factor, they were not measuring what they were supose to), and they were dropped out. In the structure matrix we can see the final version of items, where rotation converged after 9 iterations (using Oblimin with Kaiser normalization). Factor 1 is representing the questions which measure the construct PBC. Factor 2 represents PA positive, Factor 3 SN, Factor 4 PA negative and finally Factor 5 represents construct EI. Table 3: Structure Matrix 294 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation Extraction Method: Principal Axis Factoring. Rotation Method: Oblimin with Kaiser Normalization. a. Rotation converged in 9 iterations. Standard descriptives for general information about the demographic characteristics of sample were done. In the sample 71.4% were female participantes and most of them (46.2) were 20-21 years old. Five variables listed in the table down were computed relying on the results from dimension reduction technique. Questions which were measuring the same construct were computed. In the correlation and regression analysis these five variables will be used. For analyzing data parametric statistics was used (series of T-tests and ANOVA). After analyzing results of the samples, one statistically significant difference appeared. Male students have significantly higher entrepreneurial intentions than female group of students ICESoS 2016 - Proceedings Book 295 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Tabela 8: Difference in EI between male and female students In the reliability analysis we measured consistency of a questionnaire. Cronbach coefficient Alpha is 0.866 showed that it is reliable. Table 4: Cronbach’s Alpha(α) We used correlation and regression to test the hypothesis 1, 2 and 3. Correlation analysis showed significant moderate and high correlation coefficients. Only correlation between PApos i PAneg was very week and not significant. Table 9: Correlation matrix **. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed). For the regression analysis it is important to underline that dependent variable is Entrepreneurial intentions EI, and four independent variables are Perceived behavioral control PBC, Personal attraction negative PAneg, Social norms SN, Personal attraction positive PApos. According to Ajzen’s TPB these four predictors directly and positively influence dependent variable EI. After running regression analysis on this sample of 91 student all four independent variables togather explain 32,0% of entrepreneurial intention variance. The method used in the analysis was Forced entry or Enter (all predictors were forced into model simultaneously). We inspected values of variance inflation factor VIF (it si very close to 1) and concluded that there is no multicolinearity (which we could have guessed after observing value of correlation coefficients). In the sense of statistical significance, only predictor PBC is statisticaly significant (p=0.001). 296 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation In the hierarchical model predictors are selected based on past work or from other research. Known predictors are entered in model fist in order of their importance in predicting outcome. In this case we respected the outcome of Factor analysis where factor 1 alone explained the most of variance (3,67%). This factor is represented by PBC. Table 10: Model Summaryb with coefficientsa Predictors: (Constant), Personal_attraction_positive, negative, Social_norms, Perceived_behavioral_control b. Dependent Variable: Entrepreneurial_intentions a. Personal_attraction_ In the hierarchical model building first variable PBC explained 27.4% variance of EI, PApos explained additionally 2.3%, SN explained additionally 0.4%, PApos explained additionally 2%. Only PBC predictor was at satisticaly significant level (SigΔF=0.000) . Table 11: Hierarchical model building Predictors: (Constant), Perceived_behavioral_control Predictors: (Constant), Perceived_behavioral_control, negative c. Predictors: (Constant), Perceived_behavioral_control, negative, Social_norms a. b. Personal_attraction_ Personal_attraction_ ICESoS 2016 - Proceedings Book 297 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Predictors: (Constant), Perceived_behavioral_control, negative, Social_norms, Personal_attraction_positive e. Dependent Variable: Entrepreneurial_intentions d. Personal_attraction_ We use standardized reziduals (z-scores) which are residuals divided by an estimate of their standard deviation. We know that 95% z-scores should lie between -1.96 and +1.96 (assumption of normal distribution). Since there is no value grater than absolute 3.29, we conclude that there is no reason to worry about outliers. However on the normal P-P plot and on the histogram we can see some deviation marked with arrow, it is not perfectly normally distributed. Outliers outside three standars deviations were excluded. Missing values were excluded listwise. In general, missing values are closely examined and no pattern or frequency arose. This is the example of missing completely at random. One observation was excluded becuse the student gave all 1s to all the questions (we believe that it was very malicious behaviour, but not true answers to given questions). The regression analysis in the sample generally supports Hypothesis 3. Students who have higher self-efficacy (PBC) have higher entrepreneurial intentions. Hypothesis 1 and 2 did not find any support in this research. ŷ = 0.39x1 + 0.16x2 + 0.16x3 + 0.04x4 with standardized regression coefficients 3. DISCUSSION The research about entrepreneurial intentions among business students in SEBS pointed out few very important findings, which are coherent with other simillar studies. Perceived behavioral control (very close concept to self-efficacy) is a beliefe that a person is capable of starting and running a succesful business. This is the main predictor which influences formation of entrepreneurial intentions. This construct alone explains 27.4% of variance (of Entrepreneurial intentions) in this researh. Social norms have very little influence on young people (in this sample), and it is explained with locus of control. Individuals who have high internal locus of control believe that they are responsable for outcomes and their life, they keep things 298 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation under control. In the other hand individuals with high external lokus of control believe that other people influences and direct their life. Entrepreneurs typically have high internal locus of control, and they do not wait for the approval from the others to star bussines. Social norms explain 0.4% of variance EI (this contribution was not statistically significant). Personal attraction was divided in two categories (positive and negative aspects). This was done because Factor analysis did not put corresponding questions in one factor, but in two. There was an option to drop out two questions and in that case 4 factors would emerged. But, please note that this analysis was mostly done for the demonstration purpose (exam) and there is a strict rule that for this assignment we need at least 5 variables. However, statisticaly those two predictors PApos i PNneg explained respectively 2.3% and 2% of variance EI (this contribution was not statistically significant). This construct measured attitudes towords entrepreneurship and we can conslude that those attitudes do not impact highly enough on EI among students. This may be explained withe the fact that those are student freshmen and that they will develop stronger pro/contra attitudes towords entrepreneurship in the cours of their studies. Certainly intense education and practice will have positive effect on ther overall knowledge and attitudes. Highest level of propensity to act, or highest level of entrepreneurial intentions is in general among last year students who are actively considering all career options because they will soon step out in the labour market. Gap between entrepreneurial intentions and behaviour (start-up activity) is than smallest. Therefor, simillar research should be undertaken among those students. The sample should include engeneering and other studies to have a fully representative sample. In the course of analysis some other techniques might be used (ex. factor scores for later analysis). In the Factor analysis all the other methods were run, but the most logical and best results gave the ones we used (oblique). When it comes to normality PApos showed moderate asimetry (negative one). Even after transformation (reflection and log 10 or square root) normal distribution was not achieved. That is why variables were not transformed at all. Kolmogorow-Smirnow and Shapiro-Wilk test were significant for two variables. They are sensitive in general, so we relied on normal distribution observed on histogram. And finally for more significance, we sholud enlarge the sample. 4. LITERATURE • • • Rueda, S., Moriano, J.A., Linan, F. (2015). Validating a theory of planned behaviour questionnaire to measure entrepreneurial intentions. Shaping and Growing Entrepreneurship, str. 60-78 Shirokova, G., et al. (2015). Exploring the intention-behavior link in student entrepreneurship: Moderating effects of individual and environmental characteristics, European Management Journal http://dx.doi.org/10.1016/j. emj.2015.12.007 Thorgren, S., et al. (2015). Hybrid entrepreneurs’ second-step choice: The nonlinear relationship between age and intention to enter full-time entrepreneurship. Journal of Business Venturing Insights http://dx.doi.org/10.1016/j.jbvi.2015.12.001 ICESoS 2016 - Proceedings Book 299 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) • • • • • • Maresch, D., et al., (2015). The impact of entrepreneurship education on the entrepreneurial intention of students in science and engineering versus business studies university programs, Technological Forecasting and Social Change http:// dx.doi.org/10.1016/j.techfore.2015.11.006 Hilary Glasman-deal (2009). Science Research Writing: A Guide for Non-Native Speakers of English. Imperial College Press. ISBN 978-1848163102 Ajzen, I. (2002). Perceived behavioral control, self-efficacy, locus of control, and the theory of planned behavior. Journal of Applied Social Psychology, Vol. 32, No. 4, str.665–683. Ajzen, I. i Fishbein, M. (1975). Belief, attitude, intention, and behaviour: An introduction to theory and research. Reading: Addison-Wesley. Autio, E., Keeley, R. H., Klofsten, M., Parker, G. G. C. i Hay, M. (2001). Entrepreneurial intent among students in Scandinavia and in the USA. Enterprise and Innovation Management Studies, Vol. 2, No. 2, str. 145-160. Costello, A. and Osborne, J. (2005). Best Practices in Exploratory Factor Analysis: Four Recommendations for Getting the Most From Your Analysis. Practical Assessment, Research & Evaluation. ISSN 1531-7714 300 ICESoS 2016 - Proceedings Book � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3317 Title A name given to the resource MODEL OF ENTREPRENEURIAL INTENTIONS AMONG STUDENTS IN BOSNIA AND HERZEGOVINA Author Author Pasic Mesihovic, Azra Sestic, Munira Abstract A summary of the resource. Abstract: The purpose of this paper is to examine entrepreneurial intentions among business students in state universities in Bosnia and Herzegovina. Theoretic base for The Model of Entrepreneurial Intentions in this research is Theory of planned behavior, developed by Ajzen (1991.). TPB explains that Attitude towards behaviour, Perceived Social Norms and Perceived Behavioral Control are three motivational factors that constitute the construct which explains entrepreneurial intention. Entrepreneurial intentions are considered to be the single most influencing predictor for performing entrepreneurial behaviour. Collected data were analyzed in SPSS 19.0 statistical program, using standard descriptives for general information about the demographic characteristics of the sample. After performing Factor analysis, four different factors emerged which represented four main constructs od the model. Cronbach Alpha was 0.8 and showed adequate reliability in the questionnaire. Parametric statistics was used in the analysis, because Kolmogorov-Smirnow test was not significant (p value was grater than 0.05)We used correlation analysis and regression analysis to confirm the hypothesis. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed H Social Sciences (General) https://eprints.ibu.edu.ba/files/original/c620a4b4caa21af829aa5e745840776b.pdf fa872ef74f3b7d77f05e48d7128bb506 PDF Text Text Key Success Factors for Sustainable Strategic IS Planning and IT Infrastructure Mr. Sci Zana Pekmez University of Sarajevo, Faculty of Economics Bosnia & Herzegovina zana_pekmez@hotmail.com Abstract: Paper is intended to provide an expert view on the approach to transformation of business processes toward business sustainability, or sustainable business processes, with a focus on ecological thinking. Furthermore, it highlights the argument that approach to corporate sustainability is interdisciplinary process spanning from the fields of sociology to applied technological innovation and advances in the IT/IS sphere of influence. Through a review of an amalgam of very recent literature a versatile business model is recommended bridging together most effective strategic information system planning (SISP) tools for building a sustainable business processes to be deployed in practice. An article is intended to help high and middle management extend the notion of sustainable development to their every-day managerial activities while protecting the organization well-accepted business principles. Keywords: Corporate sustainability, BPM, IS, IT infrastructure, Green IT and IS JEL classification: M15 – IT Management �Introduction Information systems (IS) and Information Technology (IT) has in many significant ways contributed to the sustainability cause in the past decades as an instrument to raise awareness about ecological thinking, communicate and distribute information, increase productivity and optimize the use of natural resources, and reduce travel and transportation (Huang, 2009). However, all these deeds do not excuse these technological systems and constructs from continuing to stand up for the environment advocating and supporting sustainable business practices and systems. Powerful and wide-spread technology and significant role of information systems in our everyday lives are all reasons why IT and IS should be at the forefront of the battle for sustainability. For almost four decades it has been a greatest challenge for IT&IS professionals and business executives to align the overall business strategy with IS&IT development planning and investments. This goal became even more ambitious when executives faced the need to reconcile the corporate IS&IT planning with green strategies and sustainable and ecological thinking. The reality is that the use of IT and IS systems significantly impact the environment at every stage of its life and use cycle: consumption of raw materials, energy and water in the production phase and furthermore the consumption of electricity by use of computer, servers, displays and other hardware. Furthermore, waste of computer components has becoming a tremendous problem due to its toxic content (Murugesan, 2008). Green IS&IT strategy should encompass all the above mentioned stages of IT&IS system life, and at the same time be aligned with corporate business strategy. To achieve this goal companies, need a holistic, systematic and well-planned strategy, deep-seated in the principles of sustainable and ecological thinking toward addressing comprehensive set of environmental concerns. Reconciling the traditional companies’ objectives, such as profits, costs and competitive advantage with environmental and sustainability targets is by far greatest challenge of all, however the following text will demonstrate that there are common factors which inevitably lead in the same direction. Corporate Sustainability and IT&IS Infrastructure In the past two decades the fight for sustainability has expended from regulators and government agencies to corporate world. Following the ecological thinking principles, aware business executives have formed an organization – World Business Council for Sustainable Development which has grown in 2000 to count 150 international companies (Dyllick and Hockerts, 2002). However, the locus of their fight for sustainability has been mainly dominated by „eco-efficiency “, e.g. energy saving strategies, recycling, utilization of sustainable products, which have for sure colored most of the companies’ green (Dyllick and Hockerts, 2002, 131). Furthermore, companies have mostly focused on consumption of energy by the datacenters and extensive physical hardware machines and servers. According to analyst from Gartner Research, IT departments of fairly large companies spend about 5% of their total budget on energy costs, however the IT's „dirty secret “i s that more energy is �consumed during the production and shipping process of hardware (PCs, servers etc.) than during its actual usage (cited in Saran, 2007). Progressively standards for achieving sustainable business practices are becoming more demanding – besides the efficient use of resources and energy, companies should take into consideration the entire life-cycle of products and therefore reconsider many aspects of doing business in order to maintain the recognition of being compliant to sustainability standards. The decision to incorporate practices such as, life cycle analysis, environmental auditing and reporting, outsourcing decisions and choice of suppliers depending on their commitment to environment, are becoming a crucial element of companies’ strategy and competitiveness (Elkington, 1994, pp. 91). Environmental policies and guidelines have been primarily the task of government agencies and regulatory to be imposed on the corporates. In this arrangement the corporate world has adopted by inertia a very reactive role, in addition to the obligation of compliance. However, due to a very dynamic and changing market conditions, companies require an innovative and unique business practices which will add value to the entire business model and products and thus grant these companies a competitive advantage in its respective industry (ElGayar and Fritz, 2006). A competitive advantage could be measured by an additional value added to products, better cost-management practices, a robust and efficient information system and IT infrastructure. During last decade many companies have discovered that incorporating sustainability into its overall long-term business strategy would possible grant them all the above, namely: additional value to products, better cost management and efficiency of IS&IT infrastructure. Achievement or retention of competitive advantage in its respective industry and stable stream of income should be the end-results. Building the Theory of Corporate Sustainability Business Process Management (BPM) approach An approach to transformation and innovation in business practices is an interdisciplinary process with business-related and people-related content and issues concerning design and architecture. To measure the efficiency and effectiveness of processes in terms of the general behavior and practices, a maturity models have been introduced to the fields of Business Process Management (BPM) and Software engineering. These models guide organizations toward prioritizing activities and designing the roadmaps. De Bruin and Rosemann (2007) and Rosemann and vom Brocke (2010) developed a concept of BPM maturity model which contains six crucial components for successful and effective business management namely: strategic alignment of corporate goals, corporate governance, overall methods, information technology, people and culture (cited in Pernici, Aiello, vom Brocke, Donnellan, Gelenbe and Kretsis, 2012, 284). Thus, in order to get the most accurate diagnosis of companies processes to fix them and achieve better and more efficient business practices interdisciplinary approach as an amalgam of different fields of studies and perspectives are most needed. Since corporate sustainability is entire company's target/goal affecting all of the business practices and departments – from hygiene maintenance, operation �processing and high level executive decision making – the most encompassing way to address this issue is through the Business Process Management (BPM). This phenomenon has been revolving throughout the decades and is very flexible to changes and innovation thus manager should use it as a tool to diagnose inefficiency and tailor the processes that will be highly efficient (supporting the main business goals) and highly sustainable (supporting the environment)- all at the same time. Seidel, vom Brocke and Recker (2011) emphasize that only through the employment of business process change and BPM methodology (process analysis, process performance measurement and process improvement) the altering capability and function of IS and the subsequently the role of IT, will be fully effective in transforming the business toward sustainable practices. Coinciding roles of IS and IT in making of sustainable business It is important at the very beginning to make a distinction between IS and IT systems as both are integral tools to sustainable business, however they differ in terms of ways of contribution to the cause, for example: IT is a set of products, mostly hardware, that processes, transmits and stores the data and promotes sustainability with a focus on energy saving, reducing the equipment waste and optimizing utilization. On the other hand, IS (information systems) is an amalgam of organizational goals and strategies brought to life through information system and software to achieve sustainable business practices (Boudreau, Chen & Huber, 2008). For example, Pernici, Aiello, vom Brocke, Donnellan, Gelenbe and Kretsis (2012) discussed the process of IS engineering with the focus on energy efficiency pointing out that application could be more or less efficient depending in the infrastructure in which it is running (different platform would require different levels of energy). Therefore, it is crucial to discuss the existing theories on the role of the hardware components (IT) in the building process of sustainable business model. On the role of Information technology In IT processes consumption of power by data centers and hardware have been popular topics; however, the power usage by networks has not been mentioned that often in the context of sustainable IT infrastructure. The fact is that networks consume more energy than data centers and this trend will be constantly increasing. Thus it is of crucial importance to consider the organization of business practices and systematization of human resources in regard to information processing and information sharing (Pernici, Aiello, vom Brocke, Donnellan, Gelenbe and Kretsis, 2012). Huang (2009) defined the sustainable IT development as a set of principles that takes into account at the same time and with equal importance the business goals and the environment. He proposes a new theoretical approach for the lifecycle analysis of IT equipment with an explicit focus on the sustainability and he calls it „sustainable system development lifecycle “(SSDLC). SSDLC includes six stages: sustainable planning, sustainable analysis, sustainable design, sustainable implementation, sustainable maintenance and sustainable disposal (Huang, 2009). At each of these stages environmental requirements should be in focus: energy- efficient equipment and power-management software should be used in the planning and design stages; system testing for energy consumption, proper installation, proper system migration during testing and implementation and proper �maintenance to ensure that system if working in the most efficient state to extend its endurance and detect any inefficiencies in time. In addition, effective and sustainable disposal of the equipment is a final, however, most important stage that has been in most cases neglected. (Huang, 2009). This theory of SSDLC should be guiding principles for all IS&IT and business executives in the process of transformation and changeover to sustainable business practices. A more dynamic theory approach through the classification of degrees of effects of IT infrastructure on the environment has been developed by Hilty at al. (2006) and Kohler and Erdmann (2004) isolating three types of effects: first-order, second-order and third-order. (Cited in Dedrick, 2010, pp. 175). First-order effect is direct impact on the environment from IT hardware and equipment through the entire product lifecycle - from production to disposal. Second-order effects are impacts on the subsidiary processes such as transportation and industry and third- order effects are more complicated constructs whose effects have a power to change people's lifestyle and the economy, such as an example of home-business built on e-commerce platform (Dedrick, 2010). Information systems Even though their means of contribution to the sustainable corporate practices differ, a well-designed IS shall not be successful without efficient hardware components and in the long run such business model will not be sustainable in every aspect of its functional performance and end-result. The overview of the following theories will demonstrate the operational interdependence of IS and IT in the process of reaching long-term sustainable business-model. Besides the Real Theory of Management, that represents the gold-standard guidelines for competitive and successful business practices, new theories have been emerging with a focus on ecological thinking and sustainability that besides the obvious fight for the environment, still guards the traditional profit-making and competitiveness mantra: such theories revolve mainly around the ideas of eco- efficiency, eco-effectiveness, life-cycle analysis, Lean & Green methodologies etc. (El- Gayar and Fritz, 2006). Hart (cited in Boudreau, Chen & Huber, 2008, pp. 7) identifies three major sustainability goals, namely: pollution prevention, sustainable product utilization and clean technologies. On the level of firm or organization there are many means by which IS and IT could effectively contribute to all three mentioned goals, such as; using virtualization instead of physical servers (to prevent pollution), recycling computer (sustainable product utilization) and video conferencing or SharePoint for clean technology (Boudreau, Chen & Huber, 2008). Among these three frameworks of integrating sustainability into SISP, Boudreau, Chen & Huber (2008) also mention the key concepts of strategic alignment of business processes by using IS to achieve „aggregation, adaptation and arbitrage “, as well as the principles of ecological thinking („eco-efficiency, eco-equity and eco-effectiveness “) as drives toward sustainability of business practices trough the IS/IT deployment (Boudreau, Chen & Huber, 2008, pp.16). Furthermore, Dyllick and Hockerts (2002) recognized the need to contribute to building a systematic theory of corporate sustainability and they introduced the model approach of six criteria defining three cases for sustainability, namely the business case, the natural case and the societal case. In most firms’ executives follow solely the principles of eco-efficiency in order to achieve positive net value �(economic value) in contributing to environment. Dyllick and Hockerts (2002) add to this business case yet another important criterion, namely the socio-efficiency as a new concept that correlates the firm's value to social impact suggesting that when designing a business case besides the eco-efficiency, socio-efficiency should also be used as a guiding principle. In addition to business case, two authors presented the natural case for corporate sustainability driven by the concept of eco-effectiveness and the societal case defined by socio-effectiveness and ecological equity. (Dyllick and Hockerts, 2002). Belief-action-outcome (BAO) & Energy Informatics Nigel P. Melville (2010) adds to the theory of corporate sustainability by analyzing the role of IS and innovation through the prism of two new disciplines, namely behavioral science and design science. A micro-macro model, called belief-action-outcome (BAO), has been developed with an intention to research sustainability issues on diverse levels of granularity and through the different theories and constructs since the field of IS applies many theories among which are some from its own field and many are from different disciplines such as behavioral studies, psychology, sociology, economics etc. (Melville, 2010). Watson, Boudreau and Chen (2010) contributed to theoretical background by demonstrating a new conceptual framework – Energy Informatics. It is a solution- oriented interdisciplinary idea on how IS should contribute to sustainability with a focus on reducing energy consumption. In other words, energy informatics is a concept that models the relationship between energy and information using the tools from management science, design science and policy formation. It also important to mention that their interpretation and understanding of ecological goals is driven by above mentioned Dyllicks and Hockerts (2002) theories of eco-efficiency, eco-equity and eco-effectiveness. (Watson, Boudreau and Chen, 2010). Besides developing groundwork for a new theory, Watson, Boudreau and Chen (2010) underlined a several fronts where IS scholars and business executives should practice energy informatics, namely: research (9 core research questions have been proposed), teaching, Journals (by migration to electronic format and by actively publishing issues in sustainable IS) and through IS Association (Watson, Boudreau and Chen, 2010). Competitive advantage: “undeniable” fallout of sustainable business practices Translating its business practices and infrastructure to ecological and sustainable processes most practitioners and executives identify with high costs and low returns, however sustainability has become a global goal and most of organizational and firms had recognized sustainability issues as critical by incorporating it in its overall long-term business strategy. Those companies that have not done this yet are exposed to high risk of competitive disadvantage for many reasons: costumers worldwide are more environmental consciousness and prefer to buy products with green labels. Furthermore, elimination of many forms of waste (waste of resources, time, and energy) will ultimately lead to lower costs, higher profitability and returns (Boudreau, Chen & Huber, 2008). Practitioners warn that also the outsourcing decision should include, as a grading criterion, vendor’s commitment to sustainable business practice. Companies will be ultimately more �motivated to comply with the sustainable standards due to the increased disclosure from companies in relation to their ecological profiles which will directly impact label, image and ratings in their respective industries. Commoditization leading to sustainability Making economic value of goods and services eventually will lead to reducing overheads and transactions costs, however according to Editor in Chief of Computer Weekly Bryan Glick, such commoditization could be a fertile ground for innovation. Consequently, innovation boosts competitive advantage and cost advantage if it channeled in the right direction toward sustainable development. As an example of services being commoditized for greater good, Glick mentions “cloud services” – large and expensive to maintain IT infrastructure (storage, processors and physical servers) is now replaced by 1GB archive disk space for a one US cent on monthly basis. Thus, cloud computing directly eliminates investing heavily in expensive IT infrastructure which enables firms from very beginning to save on large capital costs which further reduces the barriers for market entry for many firms. (Sako, 2012). Conclusion There are many approaches to corporate sustainability and environmentally sound business practices, but the questions still remain how are we to select the business model that will be committed to the environment, profitable and affordable at the same time. The most recent literature on SISP declares this to be a scientific question suggesting that academic research will eventually reveal a manual for the practitioners on how to bring together the costs and benefits of corporate environmental initiatives and transformations (Dedrick, 2010). Literatures mostly agree that the competitive advantage from new IT technologies and IS innovations will be assured once these are accompanied with other factors such as corporate governance which is very focused on creativity and exploiting new opportunities along with very competitive top and middle management. (Del Giudice and Straub, 2011) In the meantime, practitioners should keep in mind some of the key approaches to corporate sustainability highlighted in this paper. Most importantly, in designing a sustainable business model one should focus on interdisciplinary approach bringing together sociological, psychological, economical, technological and financial components to construct efficient and lean processes with minimal waste. In the following table are summarized some of the key factors, or in other words, key ingredients which are allowed to be used in the process of making sustainable and versatile corporate processes. All these factors summarized below stem from various disciplines. �Table 1: Summary of Key Factors IT INFRASTRUCTURE STRATEGIC IS PLANNING Virtualization and cloud computing – CIO&COO awareness – Nexus between consumes less energy; prevents the need for a Operations and IT toward sustainable business data centers and prevents the need for practices extensive cooling systems. Using virtualization software to divide servers BPM – a holistic management practices of into multiple machines measuring and re-designing the processes – transformation. Replacing the old equipment with new energy LEAN methodology – elimination of all kinds efficient one – EPEAT and ENERGY STAR of waste. certified systems (LCD monitors instead of Deployment of optimization systems Remote CRT technology) workers – less office space, less heat, less power, less commuting. Power management – activate the power Video-conferencing – with employees, management features on servers and devices; customers and suppliers. system settings to hibernate and shut down. Using thin-client computers Eco –metrics –measuring the use of energy & the levels of emission. Recycle IT equipment properly: not carefully Corporate environmental reporting recycling practices are for companies’ serious financial and information security liability. Shared service centers Use of renewable energy Selecting a supplier according to their commitment to the environment (IS Value Chain) Use Green IT Standards – Epeat Completely eliminate printing and use of (www.epeat.net), the Energy Star 4.0 standard paper and the RoHS Directive (www.rhos.gov.uk) Source: Table compiled by the author from various sources listed at the reference list. �References Anandarajan M., & Lippert K.S. (2006). Competing Mistresses? Academic vs. Practitioners Perceptions of Systems Analysis. Journal of Computer Information Systems, Special Issue 2006, 114-126. Bansal, P., & Roth, K. (2000). Why Companies go Green: A Model of Ecological Responsiveness. Academy of Management Journal, 43 (4), 717-736. Boudreau, M.-C., Chen, A.J. & Huber, M. (2008). Green IS: Building Sustainable Business Practices in Watson R.T. (Ed.), Global Text Projects, Athens, GA, 247-261. Byrd, A.T, Lewis, R.B., & Bradley, V.R. (2006). IS Infrastructure: The Influence of the senior IT leadership and Strategic Information Systems Planning. Journal of Computer Information Systems, Fall 2006, 101-113. Cone, E. (2006). The Greening of the CIO, CIO Insight, 31-38. de Bruin, T., and M. Rosemann (2007). Using the Delphi Technique to Identify BPM Capability Areas. Paper presented at the Proceedings of the 18th Australasian Conference on Information Systems (ACIS 2007), Toowoomba, Australia. Del Giudice, M., & Straub, D. (2011). IT and Entrepreneurism: An On-Again, Off-Again Love Affair or a Marriage? MIS Quarterly, 35 (4), 5. DiRamio, D. (2009, January). 10 Tips to Green IT. Communications News, 32. Drucker, F.P. (2006, February). What Executives Should Remember? Harvard Business Review, 144-152. Dyllick, T., & Hockerts, K. (2002). Beyond the business case for corporate sustainability. Business Strategy and the Environment, 11, 130-141. El-Gayar, F.O., & Fritz, D.B. (2006). Environmental management information systems (EMIS) for sustainable development: A Conceptual Overview. Communications of AIS, 17 (34), 2-49. Elkington, J. (1994). Towards the Sustainable Corporation: Win-Win-Win Business Strategies for Sustainable Development. California Management Review, Winter 1994, 90-100. Forester Research (2008). The Down of Green IT services. Gladwin, N.T., Kennelly J.J., & Krause T.-S. (1995). Sifting Paradigms for Sustainable Development: Implications for Management Theory and Research. Academy of Management Review, 20 (4), 874-907. Glick, B. (2012, September/October). Among the uncertainty of the cloud sits a platform for innovation. Computer Weekly, 14. Hart, S.L. (1997). Beyond greening: Strategies for sustainable world. Harvard Business Review, 75 (1), 66-76. Hasan, H. M., Ghose, A. K., & Spedding, T. A. (2009). IS solution for the global environmental challenge: An Australian initiative. Paper presented at the Proceedings of the Fifteenth Americas Conference on Information Systems: AMCIS2009, San Francisco, California, 1-7. Hilty, L.M., et al. (2006). The Relevance of Information and Communication Technologies for Environmental Sustainability—A Prospective Simulation Study. Environmental Modelling& Software, 21 (11), 1618–1629. Kohler, A., & Erdmann, L. (2004). Expected Environmental Impacts of Pervasive Computing. Human and Ecological Risk Assessment, 10 (5), 831–852. Huang, H.A. (2009, Summer). A Model for Environmentally Sustainable Information Systems Development. Journal of Computer Information Systems, 114-121. Melville, P.N. (2010). Information systems innovation for Environmental Sustainability. MIS Quarterly, 34 (1), 121. Murugesan, S. (2008, January/February). Harnessing Green IT: Principles and Practices. IT Professionals, 24-33. �Newkirk, E.H., & Lederer, L.A. (2007, spring). The Effectiveness of Strategic Information Systems Planning for Technical Resources, Personnel Resources, and Data Security in Environments of Heterogeneity and Hostility. Journal of Computer Information Systems, 34-44. Pernici, B., Aiello, M., vom Brocke, J., Donnellan, B., Gelenbe, E., & Kretsis, M. (2012). What IS Can do for Environmental Sustainability: A Report form CAiSE’11 Panel on Green and Sustainable IS. Communications of the AIS, 30 (18), 275-292. Piccoli, G., & Ives, B. (2005). Review: IT-Dependent Strategies Initiatives and Sustained Competitive Advantage: A Review and Synthesis of the Literature. MIS Quarterly, 29 (4), 747-776. Rosemann, M., & vom Brocke, J. (2011). The Six Core Elements of BPM in vom Brocke, J., and M. Rosemann (Eds.). Handbook on Business Process Management, vol. 1, New York, NY: Springer. Sage, P.A. (1999). Sustainable Development: Issues in Information, Knowledge, and Systems Management. Information, Knowledge and Systems Management, 1, 185-223. Sako, M. (2012, July). Technology Strategy and Management Business Models for Strategy and Innovation. Communications of the ACM, 55 (7), 23. Saran, C. (2007). Green IT goes beyond the datacenter. Computer Weekly, 10. Seidel, S., vom Brocke, J., & Recker, J. (2011). Call for Action: Investigating the Role of Business Process Management in Green IS. Paper presented at the Proceedings of SIG Green Workshop. Sprouts: Working Papers on Information Systems, 11(4). Retrieved from:http://sprouts.aisnet.org/11-4 Watson, T.R., Boudreau, M., & Chen J.A. (2010). Information Systems and Environmentally Sustainable Development: Energy Informatics and New Directions for the IS Community. MIS Quarterly, 34 (1), 2338. � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3305 Title A name given to the resource Key Success Factors for Sustainable Strategic IS Planning and IT Infrastructure Author Author Pekmez, Zana Abstract A summary of the resource. Abstract: Paper is intended to provide an expert view on the approach to transformation of business processes toward business sustainability, or sustainable business processes, with a focus on ecological thinking. Furthermore, it highlights the argument that approach to corporate sustainability is interdisciplinary process spanning from the fields of sociology to applied technological innovation and advances in the IT/IS sphere of influence. Through a review of an amalgam of very recent literature a versatile business model is recommended bridging together most effective strategic information system planning (SISP) tools for building a sustainable business processes to be deployed in practice. An article is intended to help high and middle management extend the notion of sustainable development to their every-day managerial activities while protecting the organization well-accepted business principles. Keywords: Corporate sustainability, BPM, IS, IT infrastructure, Green IT and IS Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Article PeerReviewed H Social Sciences (General) Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3612 Title A name given to the resource ACTN3 R577X POLYMORPHISM IN GORANI POPULATION Author Author Pelivani, Sanela Abstract A summary of the resource. In humans, there are two types of gene that are expressed in skeletal muscle: α-actinin-2 (ACTN2) and α-actinin-3 (ACTN3). One of the important genes involved in sport genetics is ACTN3 gene encodes α-actinin-3, an actin binding protein which is one of the predominant components of the Z-line in the Type II (fast-twitch) fibers. The α-actinin-3 (ACTN3) gene is composed of 21 exons that is located on the long arm of chromosome 11q on band 13.2. Genetic analysis of ACTN3 gene has showed R577X polymorphism which results in conversion of the arginine at the position 577 to premature stop codon. The purpose of study is to determine genotypes of ACTN3 gene in Gorani population and comparison of these results to results of other published populations. A total of 100 individuals (50 males and 50 females) participated in current study. Examined participants were from 15 to 81 years old. Samples were extracted with salting out method while genotyping for ACTN3 gene was performed using polymerase chain reaction. The statistical analysis was done by Chi-square and by SPSS in order to estimate correlation between ACTN3 genotypes and allele frequencies in Gorani population and others. The frequency of ACTN3 RR genotype was 45%, RX was 36% and XX was 19% and allele frequencies for R was 0.63 and for X was 0.37. The frequencies of RR+RX genotypes were higher than XX genotypes. In addition, there was no big difference of ACTN3 genotypes and alleles between females and males of Gorani population. The allelic distribution of Gorani population has similarities with some European populations. According to results which are obtained in study, ACTN3 gene cannot be used as only genetic population marker, but should be used as athlete gene which is involved in finding sport talents. The present study was first study about the population of Gora. This work will be lead to other studies to determination the genetic background of Gorani population. Keywords: Alpha-actin 3 (ACTN3 gene), Gorani population, Polymerase Chain Reaction, MDS, Dendrogram Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Thesis NonPeerReviewed Q Science (General) https://eprints.ibu.edu.ba/files/original/ab3af0167188f008bacb8930c78a369a.docx 75bc35601a0b65570f5450f8be1fe986 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3623 Title A name given to the resource Rješavanje interlokalnog sukoba zakona u statusnim i nasljednim odnosima u Bosni i Hercegovini Author Author Poljić, Adis Abstract A summary of the resource. Sažetak: Predmet rada je način rješavanja privatnopravnih odnosa sa međuentiteskim elementom u statusnim i nasljednim odnosima u pravu Bosne i Hercegovine. Radi se o materiji međunarodnog privatnog prava iako se odlučuje o interlokalnom sukobu zakona. Postojanje interlokalnog sukoba zakona je posljedica složenog pravnog poretka Bosne i Hercegovine. Ne može se zanemarivati postojanje međuentitetskog elementa u privatnopravnim odnosima, posebno iz razloga što su zakonska rješenja različita i mogu dovesti do potpuno drugačijih rješenja slučaja, s obzirom da je većina privatnoravnih odnosa normirana od strane entiteta i Brčko distrikta. Cijeneći da određeni privatnopravni odnos može da utiče na cjelokupan život određenih osoba, jasno je koliko se ozbiljno mora pristupiti ovom problemu. U statusnim stvarima razlika se prvenstveno ogleda u tome da je u Federaciji Bosne i Hercegovine i Brčko distriktu propisana mogućnost sticanja poslovne sposobnosti i za maloljetnu osobu, stariju od 16 godina koja je postala roditelj, u vanparičnom postupku na prijedlog maloljetne osobe. U nasljednim odnosima takođe postoji niz razlika, a posebno se ističe različit krug zakonskih nasljednika, mogućnost nasljeđivanja vanbračnog partnera i oblik testamenta. Osnovni težišni kontakt koji se koristi kod privatnopravnih odnosa sa međuentitetskim elementom je prebivalište. Publisher An entity responsible for making the resource available Social Sciences Research Center Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Article PeerReviewed K Law (General) https://eprints.ibu.edu.ba/files/original/bc4e95ff715874240b2f459d266b2fa2.docx 96bf7518a64808b8296f7bed1415d931 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3304 Title A name given to the resource Trends and Challenges of Female Unemployment in the Republic of Macedonia: A Regional Comparative Study Author Author Rakipi, Remzije Syla, Shpressa Abstract A summary of the resource. Abstract: The Republic of Macedonia has since its independence made great progress in terms of economic reform and social development; prompted often by the county’s aspiration to become part of the European Union. However, in spite of these advances, weak labour market indicators in particular among females remains a great concern and a persisting challenge for the country. Based on official data from the Labour Force Survey (LFS) conducted by the State Statistical Office (SSO) for the case of the Republic of Macedonia, the aim of this study is to examine the development of female unemployment in the past decade (2004-2013) in the Republic of Macedonia from a multi-dimensional perspective. This while comparing national trends with other Balkan countries already in the EU using LFS data provided by Eurostat. Findings show that the female unemployment rate in the R. Macedonia is moving in the right direction with a decreasing trend throughout the observed period with drop of 8.8 percent point from 2004 to 2013 (observed at 29% in 2013). Compared to Balkan countries in the EU, findings show that the R. Macedonia has been performing relatively better than these countries, who have all experienced negative fluctuations in female unemployment rates in the observed period with rates at higher levels compared to 2004. Furthermore, the findings show no evidence of inequality between male and female unemployment rates in the country, however notable disparities are evident when observing unemployment among various age groups and the level of education attainment. The paper concludes with clear policy recommendations for boosting female employment to include increasing female access to education and entrepreneurial programs, increased access to childcare, etc. Keywords: Labour market, female unemployment; unemployment, employment. Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Article PeerReviewed H Social Sciences (General) https://eprints.ibu.edu.ba/files/original/d8c5633483a7ba85c4bd11f5d240bc43.docx f2c6c0da8ea03baede992af10e6aabdb Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3624 Title A name given to the resource O sudskoj kontroli zakonitosti podzakonskih akata institucija Bosne i Hercegovine Author Author Raščević, Živorad Abstract A summary of the resource. Sažetak: U ovom članku istražuju se problemi sudske kontrole zakonitosti podzakonskih akata institucija BiH. Polazeći od stava da se načelo vladavine prava, između ostalog, ostvaruje sveobuhvatnom sudskom kontrolom zakonitosti podzakonskih akata institucija BIH, ispituju se metodima ustavnopravne i upravnopravne teorije, dogmatike i komparativistike pozitivnopravna pravosudna organizaciona i procesna rješenja, kao i praksa Ustavnog suda i Suda BiH. Uočene su kontroverze u postojećem pozitivnom pravu i praksi, koje su okarakterisane u materijalnopravnom smislu kao pravna praznina u ustavnom i zakonskom okviru koji uređuje nadležnosti Ustavnog suda i Suda BiH, a u procesnom smislu kao negativni sukob nadležnosti između ovih sudova. Predloženi su putevi prevazilaženja, koji bi po ocjeni autora bili u funkciji ostvarivanja vladavine prava i praktično provodivi u sadašnjem trenutku. Publisher An entity responsible for making the resource available Social Sciences Research Center Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Article PeerReviewed K Law (General) https://eprints.ibu.edu.ba/files/original/9188a153e2816289591640f79369c77a.pdf 1a30622686998c21c99e6e8c0bd1826f PDF Text Text Journal of Economic and Social Studies Co-integration Analysis between the Turkish Stock Market and its Balkan Hinterland Equivalents: Proof from the 2010-2015 Period Cumhur Şahin University of Bilecik Seyh Edebali Turkey cumhur.sahin@bilecik.edu.tr Abstract: The purpose of this study is to investigate whether there is a co-integration amongst (3) three Balkan countries; Bosnia Herzegovina, Macedonia and Turkey in relation to the German stock market (important for the Europe scale). For this purpose, the relevant stock market’s weekly closing values (in the time series) were analyzed between the periods of September 2010 and August 2015. The long-term co-integrated relationship is analyzed by the Johansen Juselius Co-integration Test. The empirical results show that these three Balkan countries have a meaningful, but moderate relationship in reference to the stock markets. In addition, the German stock market has a more powerful effect on the Turkish stock exchange in comparison to the Bosnia Herzegovinian and Macedonian stock exchanges. This paper suggests that international investors can diversify their portfolios in these (3) three Balkan stock markets. Volume 6 Number 1 Spring 2015 Keywords: The Balkans, Emerging Stock Markets, Indexes, Market Linkages, Co-Integration Analysis JEL Classification: G15, O16 Article History Submitted: 7 May 2015 Resubmitted: 21 September 2015 Resubmitted: 19 October 2015 Accepted: 26 October 2015 http://dx.doi.org/10.14706/JECO SS155210 105 �Cumhur Şahin Introduction The Balkans, located in the southeast portion of the European continent, is a region that has its own unique structure. Though being an important part of Europe, and having an important international place both historically and culturally, unfortunately, we cannot say the same from an economic point of view. Most especially, in financial terms, when compared to other parts of Europe, it has a quite small share. However, important developments have been observed in terms of the financial markets in the Balkan nations since 1980’s. Along with the liberalization process that occurred in these countries, the first and most important stocks and bonds exchange was established in Turkey in 1986 under the name of IMKB. Since 2013, it has continued its activities as the Borsa Istanbul. Another important stock exchange is the Athens Stock Exchange in Greece. Along with liberalization policies, it has experienced significant progress since the 1990’s. Also one of the major stock exchanges in the Balkans is Romania's Bucharest Stock Exchange that experienced an important leap with the destruction of communism. These three countries both in terms of exchange trading volume and stocks traded are the most important stock markets in the Balkans. The historical, cultural and humanistic ties with the Balkans are as important as its geographical, political and economic ones. Geographically, the Balkans forms the extension of Turkey to Europe. This has not only influenced the shaping the Turkish nation historically, but has also influenced its position as being a target for European Union membership. The common sharing of this aspect with all the regional countries is of vital importance for Turkey, thus raising its potential progression. There are historically strong ties between Turkey and Balkan countries. Minor, cognate, coreligionist and relative members of society live in the Balkan countries and people originating from the Balkan countries are living in Turkey. There also are many important Turkish economic investments in the Balkan countries with respect to either quantitative aspects or volume. The previously mentioned Balkan countries have the characteristics of what can be called the “Hinterland of Turkey”. In this study, we will investigate whether there is financial co-integration between Turkey with the Balkan hinterland countries and Germany or not. Bosnia Herzegovina and Macedonia have been chosen for this reason. In fact, the aim of this study was to investigate Albania and Kosovo, but due to the lack of transparency in their financial 106 Journal of Economic and Social Studies �Co-integration Analysis between the Turkish Stock Market and its Balkan Hinterland Equivalents: Proof from the 2010-2015 Period markets, it was not possible to include them. In addition to these countries, Germany’s financial market has also been added to this study due to its economic size and political standing as well as its historical interests in the Balkan countries. Literature Review From a literary perspective, there have been many studies documented regarding the securities exchange in the Balkan countries. Some of them are mentioned below: In the study by Birau, the co-integration relationship was investigated between the Romanian Stock Exchange and the Greek Stock Exchange. The daily stock exchange index closing data for the period of January 2003 and December 2012 was investigated by the Granger Causation Method. Causation could not be determined for the first periods of January 2003 and December 2007, even though it was determined that there was a single direction effect between the Greek stock exchange and the Romanian stock exchange during the second periods of December 2007 and December 2012. (Birau, 2013). In the studies of Birau and Trivedi, co-integration relationships were investigated between the Bucharest Stock Exchange and the Athens, Paris and Frankfurt Stock Exchanges. The daily stock exchange index closing data for the periods of January 2003 and December 2012 were investigated by the Granger Causation Method. Relationship and co-integration could not be found for the first periods of January 2003 and December 2007 between the Bucharest Stock Exchange and the Athens, Paris and Frankfurt Exchanges, even though it was determined that there was a single direction effect and co-integration between the Athens Stock Exchange and the Bucharest Stock Exchange for the second periods of January 2007 and December 2012. Co-integration between the Bucharest Stock Exchange and the Athens, Paris and Frankfurt Stock Exchanges were observed. (Birau and Trivedi, 2013). In the study of co-integration between Croatia, Slovenia, Hungary, the Czech Republic, Poland, Germany and the middle and eastern European countries of Vizek and Dadic, it was determined that there is no co-integration between Croatia and the middle and eastern European country markets when determined by the Johansen Method for daily index data investigation during the periods of 1997 and 2005. (Vizek and Dadic, 2006). In the study made by Papavassilou, co-integration between Montenegro, the European Union, and the USA plus 11 country markets were investigated by Volume 6 Number 1 Spring 2016 107 �Cumhur Şahin Granger Causation Tests on data during the periods of March 2003 and September 2008. The existence of long-term balance was proven between the markets of Montenegro, the European countries and the USA. (Papavassilou, 2014). In Tudor’s study, the relationship between the stock markets of Central and Eastern European countries, (consisting of Russia, Poland, the Czech Republic, Hungary, Romania and Bulgaria) and the US markets were investigated during two periods including the periods before and after the global crisis. In this study, daily data from January 2006-March 2009 was analzed by Granger Causality. After the analyses, it was concluded that there was co-integration between the US market and the markets of the six Eastern European countries during the crisis, and that this relationship was stronger in comparison to the periods before and after the crisis. It was also concluded that co-integration ran in a sole direction from the US to these six countries. (Tudor, 2011). Syriopoulos and Roumpis had revealed the relationship between the financial markets of the Balkan countries, but their correlation with developed countries was even higher. (Syropoulos and Roumpis, 2009). In the study by Syriopoulos, the early European Monetary Union was examined. It was proven that mutual interaction increased between the stock exchanges of the Balkan countries and the eastern European countries especially after the establishment of the Monetary Union. The high levels of affiliation between the stock exchanges were affected by developed countries, the foremost of which was the USA stock exchange. (Syropoulos, 2007). Stoica and Diaconașu’s study included the investigation of the interaction between the Balkan country stock exchanges (such as Bosnia Herzegovina, Bulgaria, Croatia, Macedonia, Romania, Serbia and Slovenia) with Austria’s stock exchange. It was observed that there is a long-term and mutually positive interactive relationship between the stock exchanges of the above-mentioned countries; however, they are more sensitive to Austria’s Stock exchange. (Stoica and Diaconașu, 622). In the study by Progonaru and Apostol, it was observed that in the relationship between the Romanian Stock Exchange and the other middle and eastern European stock exchanges, that the correlation of the Romanian Stock Exchange to the middle and eastern European stock exchanges is lower than the higher correlation with the stock exchanges of developed countries. (Progonaru and Apostol,2000). 108 Journal of Economic and Social Studies �Co-integration Analysis between the Turkish Stock Market and its Balkan Hinterland Equivalents: Proof from the 2010-2015 Period In the study by Drakos and Kutan, the Turkish and Greek Stock Exchanges are mutually dependent on one other in short and long-terms and their sensitivity to the stock markets of developed counties was observed as high (Drakos and Kutan, 2001). Samitas and Kenourgios’s study, in which the exchanges between the Balkan countries themselves and the integration with the stock markets in the United States, Britain and Germany for the period including the years 2000/2006 were examined concluding that the exchanges of the Balkan countries among themselves and those of three developed countries were long-term based and strong (Samitas and Kenourgios, 2011). Syllignakis and Kouretas used Johansen’s Co-integration Tests where mostly Balkan countries were involved along with the central and eastern European countries. The relationship between the financial markets and the international markets, were found to especially increase with the European Union's enlargement process (Syllignakis and Kouretas, 2010). In the study by Horvath and Petrovski, the common transactions of country markets between the developed countries and central European countries including the Czech Republic, Hungary, Poland and also the western Balkan countries such as Serbia and Macedonia were examined. By using the multi-variate GARCH models as analyzing the data exchanges, it was observed that the integration degree of the stock markets of the central European countries was much higher than the Balkan countries. On the other hand, the integration degree and correlation of the Serbian and Macedonian stock exchanges with the developed countries were at almost a zero level, while, the Croatian Exchange integration and correlation level with the developed countries markets was much higher than the Macedonian and Serbian stock markets. (Horvath and Petrovski, February 2012). Onay’s study of the European Union candidate countries regarding the long-term financial integration of the U.S. stock market were examined using the Johansen Cointegration Tests. It was determined that Bulgaria and Romania had the highest integration between the European Union and the U.S. stock markets when compared with Turkey and Croatia's integration into the European Union and the U.S. stock markets (Onay, 2006). Volume 6 Number 1 Spring 2016 109 �Cumhur Şahin Guidi and Uğur examined the integration of the stock exchanges of the southeastern European countries with the developed ones evaluating the static and dynamic analysis of co-integration between the Romanian, Bulgarian, Slovenian, and Croatian markets with the German, British and U.S. stock market for the period of 2000–2013. It was identified that the new European Union member states tended to co-integrate with the stock markets of Germany and the U.K. whereas the same trend was not identified with the U.S. stock market (Guidi and Uğur, 2014). In the study by Gradojević and Dobardžic, the regional stock market causalities and stock markets relationships of Serbian, Croatian, Slovena, Hungarian, and Germany were also examined and daily closing data was used for the related relevant stock exchange between October 4, 2005 and August 18, 2009. When the data was analyzed, it was identified that the Serbian exchange had a partial impact on the Hungarian and Croatian exchanges whereas the Serbian and Slovenian markets had mutual two-way causation (Gradojević andDobardžić, 2013). In the study by Dobardžic and others, the financial markets and joint economic movements of emerging and developed countries were examined. The Serbian Exchange together with the German, Hungarian, Croatian and Slovenian markets were also discussed for the periods of 2005 – 2009. Granger Causality Tests were used in this study and it was concluded that there was a significant relationship between the Slovenian and Croatian exchanges similar to the Serbian and German stock markets, with the Serbian and German Stock Exchanges proving to have the highest correlation (Dobardžic, Dobardžic and Brničanin, 2012). Patev and Kanaryan’s study examined the behavior of stock exchanges and their characteristics. The daily values of Greek, Turkish and Romanian stock markets were also observed for the period between September 22, 1997 and May 31, 2002. As the data was analyzed in this VAR model study, it was understood that there was neither a significant relationship nor a proper integration between the stock markets of these three Balkan nations. A further result indicated that the Turkish stock market had the highest market risk, while the Greek stock market’s volatility risk was very high and the Romanian stock exchange indicated the least open-tendency stock market regarding external influences. It can be assumed that the Turkish and Greek have the least stock market integration in contrast to the Romanian stock exchange that is entirely non-integrated, meaning that they are completely closed off from external influences. This is an interesting situation. (Patev and Kanaryan, 2002). 110 Journal of Economic and Social Studies �Co-integration Analysis between the Turkish Stock Market and its Balkan Hinterland Equivalents: Proof from the 2010-2015 Period In the studies by Samitas and others, the integration of the Balkan countries’ rising stock markets and the behavioral properties were analyzed along with the relationship amongst themselves and with advanced markets. In this study, daily closing data of the Romanian, Bulgarian, Serbian, Macedonian, Turkish, Croatian and Albanian, Greek, U.S., German and U.K. markets were analyzed. Johansen Cointegration Tests were used. The result of the analysis indicated that there was a meaningful and positive direction towards a strong relationship between the GreekRomanian, Bulgarian and Serbian-Macedonian exchanges, whereas there was a strong and positive relationship observed between the German stock exchange and the Croatian-Turkish stock exchange with Albania (Samitas, Kenourgios and Paltalidis, 2008). In the study by Karagöz and Ergun, the integration of the stock markets between the Balkan countries are discussed for both the Bulgarian, Greek, Turkish, Croatian and Romanian markets and also for the markets of the developed countries such as the U.S., Britain and Japan. Daily closing values were observed between the dates of January 2, 2006 and March 31, 2009 and once again, Johansen Co-integration Tests were used. When the data was analyzed, it was concluded that there is a two-way relationship between the stock markets of the Balkan countries. The Turkish stock exchange had the lowest interaction and the British stock exchange being the most developed, had the highest effect on these stock exchanges markets (Karagöz and Ergun, 2010). Data, Methodology and Scope of Research In this study, the aim was to determine whether there exists financial co-integration between Turkey and the Balkan hinterland countries and Germany or not. Bosnia Herzegovina and Macedonia were specifically chosen for this reason. In fact, Albania and Kosovo were intended to be investigated, however, for reasons of the lack of transparency in their financial markets, unfortunately, it was not possible to include them. In addition to these countries, Germany’s financial market has been added due to its economic size, its political standing and its important historic interests with the Balkan countries. In this context, the indexes used are: for Bosnia Herzegovina the SASE 10 stock exchange 10 index, for Macedonia the MIB 10 index, for Turkey the BİST 100 index and for Germany the DAX index of the period between September 2010 and August 2015. Weekly closing data was investigated. The idea of selecting the 2010Volume 6 Number 1 Spring 2016 111 �Cumhur Şahin 2015 period came about because this period reflected the actual current status of last five years. The data was obtained from Bloomberg and was analyzed with Eviews 7.1 packaged software. In the analysis, serial graphics, a correlation analysis, an ADF unit root test and Johansen Co-integration Tests were used. Mentioned time series values were taken. The first issue to be considered for the time series analysis was the subject of the static variables. Because of economic and financial variables, time series often consist of trends or seasonality, and this could lead to the violation of the principles for being stable of series, (Yurdakul, 2003). Stability can be defined as the independence of the undertaken time series average and the variances from the time. In the absence of a stable of time series, estimated econometric models can provide misleading results. For this reason, in the time-series econometric analysis, a unit root test (test of stillness) was applied mostly to the time series. Therefore, in this study, by using the Augmented Dickey-Fuller (ADF) Test (Eviews, with the help of the program), we determined whether the time series included unit root (stillness) or not. Table 1: Descriptive Statistics for Indexes Bosnia Macedonia Turkey Germany Mini mum Maxim um Mean Std. Deviati on Statistic Variance Skewness Kurtosis Statist ic Statisti c Statistic Std. Error Statistic Statis tic Std . Err or Statis tic Std . Err or 636.4 0 1556. 96 5018 2.53 1118. 12 2771. 38 9192 4.84 793.25 91 1931.2 657 71011. 7848 7.217 60 18.70 629 617.4 1741 116.60 392 302.20 932 9974.6 8354 13596.4 74 91330.4 73 994943 11.784 1.30 5 1.16 2 .032 .15 1 .15 1 .15 1 .641 .30 0 .30 0 .30 0 5189. 93 1287 4.73 8206.0 667 106.3 3193 1717.8 4483 295099 0.873 .505 .15 1 .333 1.00 6 .631 .30 0 Source: Authors’ own work 112 Journal of Economic and Social Studies �Co-integration Analysis between the Turkish Stock Market and its Balkan Hinterland Equivalents: Proof from the 2010-2015 Period Table 2: Correlation between Germany, Bosnia and Herzegovina, Macedonia and Turkey Stock Market Indexes Bosnia Macedonia Turkey Germany r p r p r p r p Bosnia 1 0,911 0,000 -0,448 0,000 -0,534 0,000 Macedonia 0,911 0,000 1 -0,531 0,000 -0,576 0,000 Turkey -0,448 0,000 -0,531 0,000 1 0,749 0,000 Germany -0,534 0,000 -0,576 0,000 0,749 0,000 1 Source: Authors’ own work As seen in the correlation table, there is a positive and strong correlation between Bosnia Herzegovinian and the Macedonian stock markets (r = 0,911). There is a negative correlation between the Bosnia Herzegovinian and the Macedonian markets with the German and Turkish markets. While the degree of correlation between the German and Bosnia Herzegovinian market closing prices was medium and negative (r=-0,5345), the correlation between the German and Macedonian market closing price has a medium level degree (r=-0,576) As for the correlation between the German and Turkish market closing prices, the correlation is positive and has a high degree (0,749) All three coefficients of correlation are statistically significant. (p< 0,01) Figure 1: Graphics of DAX Index Volume 6 Number 1 Spring 2016 113 �Cumhur Şahin Figure 2: Graphics of the MIB 10 Index Figure 3: Graphics of the BIST–100 Index 114 Journal of Economic and Social Studies �Co-integration Analysis between the Turkish Stock Market and its Balkan Hinterland Equivalents: Proof from the 2010-2015 Period Figure 4: Graphics of the Sarajevo 30 Index When the graphics above were analyzed, it can be said that the German and Turkish stock exchange values had similar courses. Macedonian and Bosnian markets can be said to have similar courses as well. When the graphics were generally evaluated, suspicion that the series may not have been stationary was aroused. Stationarity of the series were then analyzed with the Dickey-Fuller Method and the test results are given below. In time series analyses, the time series used in model must first be tested. A time series is stationary if it does not change over time and has mutual variance between the two terms depending only on the distance between the two periods, not on the period in which this mutual variance is calculated. Augmented Dickey–Fuller (ADF) Unit Root Test Dickey-Fuller is a test used to determine whether unit root exists (whether the series is stationary or not) or not in an observed series. There are three equation types Dickey-Fuller has propounded; Dickey–Fuller equation without constant or trend:ΔYt =γY(t-1) +ut (1) Volume 6 Number 1 Spring 2016 115 �Cumhur Şahin Dickey–Fuller equation without constant or trend:ΔYt =a+γY(t-1) +ut (2) Dickey–Fuller equation without constant or trend: ΔYt =a+bt+γY(t-1) +ut (3) There are two hypotheses used to test the existence of unit root. These are; H1: γ<0 (p<1) (there is no unit root in the series.) (The series is stationary.) H0 : γ=0 (p=1) (there is a unit root in the series.) (The series is not stationary.) Empirical Results and Discussion Table 3: ADF Unit Root Test Results C ADF-t Statistic -1.07 (1) %5 Mac Kinnon -2.87 -0.96 (1) Macedonia Turkey Bosnia Herz. Germany C+T 0.72 ADF-t Statistic -1.82 (1) %5 Mac Kinnon -3.42 -2.87 0.76 -2.30 (1) -3.42 0.43 -1.37 (1) -2.87 0.59 -1.93 (1) -3.42 0.63 -1.95 (0) -2.87 0.30 -2.49 (0) -3.42 0.32 Possibility Possibility 0.69 1. Difference C ADF-t Statistic -13.90 (0) %5 Mac Kinnon -2.87 -19.13 (0) Macedonia Turkey Bosnia Herz. Germany C+T 0.00 ADF-t Statistic -13.87 (0) %5 Mac Kinnon -3.42 -2.87 0.00 -19.10 (0) -3.42 0.00 -14.06 (0) -2.87 0.00 -14.03 (0) -3.42 0.00 -15.88 (0) -2.87 0.00 -15.85 (0) -3.42 0.00 Possibility Possibility 0.00 * Values inside the parentheses state lagged values determined in accordance with Schwarz criterion 116 Journal of Economic and Social Studies �Co-integration Analysis between the Turkish Stock Market and its Balkan Hinterland Equivalents: Proof from the 2010-2015 Period It can be seen that all variables are not stationary in table values because ADF-t statistic values are smaller than MacKinnon critical values with a 5 % significance level in terms of absolute value. According to a new unit root test conducted by first differenced variables, it has been detected that all series are stationary in the first difference. The fact that all series are stationary in the first difference indicates the possibility of a co-integration relationship between the series. Graphics of Stationary Series Figure 5: Stationary Series of DAX Index Volume 6 Number 1 Spring 2016 117 �Cumhur Şahin Figure 6: Stationary Series of Sarajevo 30 Index Figure 7: Stationary Series of MIB 10 Index 118 Journal of Economic and Social Studies �Co-integration Analysis between the Turkish Stock Market and its Balkan Hinterland Equivalents: Proof from the 2010-2015 Period Figure 8: Stationary Series of BIST–100 Index The relationship of co-integration was initiated by Engle and Granger (1987) then developed by Johansen (1988) and Johansen and Juselius (1990). Engle–Granger and Johansen’s co-integration methods were applied for investigation of the longterm relations between time serials. Engle and Granger propose that serials should be integrated on the same level in order to obtain co-integration between the serials. If a serial is stable without taking the first gap, it is called stable within a serial level. In other words the integration level of serial is zero. If it is taken as d gap, that serial is integrated on d level. In this context, if the X and Y two time serials are stable on the same level, it means there is co-integrative relation. In this environment, the stability of serials has been investigated by ADF Root Tests as the first phase of Johansen Cointegration Method of this study. After the necessary pre-tests for co-integration, VAR analysis was conducted to determine the optimum lagged value, and its results are given below. Optimum lagged values have been determined within the framework of the Schwarz and Akanke information criteria. Volume 6 Number 1 Spring 2016 119 �Cumhur Şahin Table 4: Optimum Lagged Values AIC SC TURKEY-BOSNIA AND HERZEGOVINA 0 0 TURKEY- MACEDONIA 1 1 TURKEY-GERMANY 0 0 As seen in the table, optimum lagged values in accordance with both information criteria. Table 5: Johansen-Juselius Co-integration Test Results H0 Hypothesis Maximum Eigenvalue TURKEY-BOSNIA AND HERZEGOVINA r=0 r≤1 Trace Statistic 184.26 (0,00) TURKEY- MACEDONIA r=0 r≤1 190.08 (0,00) 103.30 (0,00) TURKEY-GERMANY r=0 r≤1 213.89 (0,00) 117.86 (0,00) 100.18 (0,00) Dual co-integration relationships between Turkey and Bosnia, between Macedonia and Germany can be seen in the table. The H0 hypothesis that there is no co-integration relationship amongst Turkey and Bosnia Herzegovina, Macedonia and Germany is rejected. (p< 0,01) In this regard, it is concluded that there is a co-integration relationship amongst Turkey and Bosnia Herzegovina, Macedonia and Germany closing prices. Conclusion In this study, the relationships of Balkan countries such as Turkey, Bosnia and Herzegovina and Macedonia were investigated in terms of stock exchanges and their interaction with each other. Being one of the most important in terms of the European Union, Germany’s stock exchange DAX index effects on these three 120 Journal of Economic and Social Studies �Co-integration Analysis between the Turkish Stock Market and its Balkan Hinterland Equivalents: Proof from the 2010-2015 Period countries was investigated. For this purpose, time series of the Sarajevo 10 index, the MIB 10 index and the BIST–100 index data were used and thought to representative of the stock exchanges of these countries. The review period of the data was the weekly closing values between September January 2010 and August 2015. The Johansen Method was used for co-integration analyzes. Upon analysis of the data, there is a statistically significant and strong (p < 0.01) relationship of % 91,1 between the Macedonian and the Bosnia Herzegovinian stock exchange, if one increases, the other one also increases. There is a statistically significant (p < 0.01) relationship of % 44,8 between the Turkish stock exchange and the Bosnia Herzegovinian exchanges. If one increases, the other one decreases. There is a statistically significant (p < 0.01) relationship of % 53,4 between the German stock exchange and the Bosnia Herzegovinian exchange. If one increases, the other one decreases. There is a statistically significant (p < 0.01) relationship of % 53,1 between the Turkish stock exchange and the Macedonian exchange. If one increases, the other one decreases. There is a statistically significant (p < 0.01) relationship of % 57,6 between the German stock exchange and the Macedonian exchange. If one increases, the other one decreases. There is a statistically significant (p < 0.01) relationship of % 74,9 between the Turkish stock exchange and the German exchange. If one increases, the other one also increases. In addition, there is a co-integrative relationship between the Turkish and Bosnia Herzegovinian, Macedonian and German closing prices. As seen, there is a significant relationship between the Balkan countries and Turkish stock exchange. The Turkish stock exchange has the highest co-interaction with the German stock exchange. This was actually expected. This is because in terms of transaction volumes, traded stocks, sophistication and size of the financial markets, it is clear that the Turkish market has a more mature level in comparison with the other sister country markets. In addition, German and Turkish investors can hedge their risks by investing in Macedonia and Bosnia & Herzegovina because of the negative correlation between their own stock markets and these Balkan stock markets. Additionally, international investors can diversify their portfolio in these stock markets. The loosening of investigation on capital flows, stock buying and selling methods, the extraordinary speed of telecommunication, varieties on financial instruments and Volume 6 Number 1 Spring 2016 121 �Cumhur Şahin the increase in the global investments of multinational companies, are determining the country’s financial markets relations. References Birau, F.R. (2013). Cointegration and International Linkage Between Greek and Romanian Stock Markets. 2nd WSEAS International Conference on Finance, Accounting and Auditing, Brasov, Romania, June 1-3. Birau, F.R. & Trivedi, J. (2013). Analyzing Cointegration and International Linkage Between Bucharest Stock Exchange and European Developed Stock Markets. International Journal of Economics and Statistics,4(1),237-246. Dickey, D. A. & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the Estimators for Autoregressive Time Series with a Unit Root. Journal of the American Statistical Association, 74, 427–431 Dobardžic, E., Dobardžic, A. & Brničanin, E. (2012). Co-Movement of Financial Markets in Emerging and Developed Economies. Actual Problems of Economics / Aktual'ni Problemi Ekonomìki; 129 (3), 385 Drakos, K. &Kutan, A. M. (2001). Opposites attract: the case of Greek and Turkish financial markets. Zentrum für Europäische Integrations foschung, Working paper B06 Engle, R.F., & Granger, C.W.J. (1987). Co-Integration and Error Correction: Representation, Estimation, and Testing, Econometrica,55 (2), 251-276 Gradojević, N. & Dobardžić, E. (2013). Causality between Regional Stock Markets: A Frequency Domain Approach. Panoeconomicus, 5, 633–647 Guidi, F. & Uğur, M. (2014). An Analysis of South-Eastern European Stock Markets: Evidence on Cointegration and Portfolio Diversification Benefits. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 30, 119–136 Hamilton, J.D. (1994). Time Series Analysis. New Jersey, Princeton Uni. Press. P. 303. 122 Journal of Economic and Social Studies �Co-integration Analysis between the Turkish Stock Market and its Balkan Hinterland Equivalents: Proof from the 2010-2015 Period Horvath, R. & Petrovski, D. (2013). International Stock Market Integration: Central and South Eastern Europe Compared. William Davidson Institute Working Paper Number 1028 February 2012 (http://wdi.umich.edu/files/publications/workingpapers/wp1028.pdf) Johansen, S. (1988). Statistical Analysis of Cointegration Vectors. Journal of Economic Dynamics and Control, 12, 231–254 Johansen, S. & Juselius, K. (1990). Maximum Likelihood Estimation and Inference on Cointegration with Application to the Demand For Money. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 52, 169–210 Karagöz, K. & Ergun, S. (2010). Stock Market Integration among Balkan Countries. MIBES Management of International Business and Economics Systems Transactions, 4 (1), 49 – 59 Onay, C. (2006). A Co-Integration Analysis Approach to European Union Integration: The Case of Acceding and Candidate Countries. Eu. In. Online Paper, 10(7): 1–16. Papavassilou, V.G. (2014). Equity Market Integration: The New Emerging Economy of Montenegro. Review of Accounting and Finance, 13 (3), 291-306. Patev, P. & Kanaryan, N. (2002). Behavior and Characteristics of the Balkan Stock Markets. http://www.econ.utah.edu/~ehrbar/erc2002/pdf/P191.pdf Pogonaru, F. & Apostol, C. (2000). Romanian Capital Markets; a decade of transition. Romanina Center for Economic Policies, Working paper No.9, October Samitas, A. & Kenourgios, D. (2011). Equity Market Integration in Emerging Balkan Markets. Research in International Business and Finance, 25, 296- 307 Samitas, A., Kenourgios, D. & Paltalidis, N. (2008). Integration and Behavioral Patterns in Emerging Balkans Stock Markets. European Financial Management Association 17th Annual Meeting (EFMA), Athens, 25-28 June 2008 Stock, J. H. & Watson, M. W. (1988). Testing for Common Trends. Journal of the American Statistical Association, 83, 1097–1107 Volume 6 Number 1 Spring 2016 123 �Cumhur Şahin Stoica, O. & Diaconașu, D.E. (2011). Analysis of Interdependencies between Austrian and CEE Stock Markets. 616–627 Syllignakis, M. & Kouretas, G. (2010). German, U.S. and Central and Eastern European Stock Market Integration. Open Economies Review, 21(4), 607–628 Syropoulos, T. (2007). Dynamic linkages between emerging European and developed stock markets: Has the EMU any impact? International Review of Financial Analysis, 16 (1), 41– 60 Syropoulos, T. & Roumpis, E. (2009). Dynamic correlations and volatility effects in the Balkan equity markets. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 19 (4), 565–587. Tudor, C. (2011). Changes in Stock Markets Interdependencies as a Result of the Global Financial Crisis: Empirical Investigation on the CEE Region. Panoeconomicus, 4, 525-543. Vizek, M. & Dadic.T. (2006). Integration of Croatian, CEE and EU Equity Markets: Cointegration Approach. Economiski Pregled, 57 (9-10), 631-646. Yurdakul, F. &. Akçoraoğlu.A. (2003). Macroeconomic Variables Structural Breaks: Empirical Evidence the Turkish Economy. Gazi Üniversitesi, İ.İ.B.F. Dergisi, 5 (1), 53–62. 124 Journal of Economic and Social Studies � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 2937 Title A name given to the resource Co-integration Analysis between the Turkish Stock Market and its Balkan Hinterland Equivalents: Proof From the 2010-2015 Period Author Author SAHIN, Cumhur Abstract A summary of the resource. Abstract: The purpose of this study is to investigate whether there is a co-integration amongst (3) three Balkan countries; Bosnia Herzegovina, Macedonia and Turkey in relation to the German stock market (important for the Europe scale). For this purpose, the relevant stock market’s weekly closing values (in the time series) were analyzed between the periods of September 2010 and August 2015. The long-term co-integrated relationship is analyzed by the Johansen Juselius Co-integration Test. The empirical results show that these three Balkan countries have a meaningful, but moderate relationship in reference to the stock markets. In addition, the German stock market has a more powerful effect on the Turkish stock exchange in comparison to the Bosnia Herzegovinian and Macedonian stock exchanges. This paper suggests that international investors can diversify their portfolios in these (3) three Balkan stock markets. Keywords: the Balkans, emerging stock markets, indexes, market linkages, co-integration analysis Publisher An entity responsible for making the resource available International Burch University Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Article PeerReviewed DOI Digital object identifier doi: 10.14706/JECOSS155210 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context ISSN 1986 – 8502, HB Economic Theory https://eprints.ibu.edu.ba/files/original/6b4ae79e55daa67b68363bd28ec7a508.pdf 5e2b4c8381dea1f58720bd0e1f22648d PDF Text Text EFFECTS OF SOCIAL MEDIA COMMUNICATION ON BRAND EQUITY AND BRAND PURCHASE INTENTION: A CASE STUDY ON DOMESTIC BRANDS IN BOSNIA AND HERZEGOVINA Sumeja Softić International Burch University Bosnia and Herzegovina sumejasoftic@hotmail.com Mersid Poturak International Burch University Bosnia and Herzegovina mersid.poturak@ibu.edu.ba Abstract: Social media is forming an increasingly central part of how companies communicate their marketing strategies to their customers. Online communities carry a strong and influential voice, and there is much to be gained from engaging directly with people through these channels – whether it is reaching and keeping existing customers or acquiring new ones. In light of such positive ground for social media this study aims to provide an empirical analysis of the impact social media communication has on brand equity and purchase intention. A systematic literature review has been conducted in order to understand how the dimensions of social media create word of mouth i.e. electronic word of mouth (E-WOM) on social media platforms and how this E-WOM further influences brand equity and customers’ purchase intention of domestic brands in Bosnia and Herzegovina. 300 data sets were generated through a standardized online-survey and analyzed in SPSS. The results of the empirical study showed that both firm-created and user-generated social media communication influence brand equity, consequently impacting brand purchase intention. Keywords: Social Media Communication, E-WOM, Brand Equity, Purchase Intention, Bosnia and Herzegovina JEL Classification: M31, M37 1. Introduction The fast paced integration of Internet as a marketing tool in recent years has had a huge impact on how brands chose to communicate with their customers. The Internet has provided a huge platform for local and global brands to expand their market and acquire more customers than ever before. An increasing number of consumers are embracing the internet and spend more time searching for information, which largely affects their purchase decisions. Given such opportunities, firms and their brands have dived into Social Media Marketing, which emerged as the most popular and effective tool of marketing and communication nowadays. ICESoS 2016 - Proceedings Book 129 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) As proposed by Bernoff & Li, 2011 social media platforms offer an opportunity for customers to interact with other consumers; thus, companies are no longer the sole source of brand communication. Moreover, consumers are increasingly using social media sites to search for information and turning away from traditional media, such as television, radio, and magazines (Mangold & Faulds, 2009). This phenomenon has reduced marketers’ control of brand management (Berthon, Pitt, McCarthy, & Kates, 2007). Therefore, it is of crucial importance to understand that customers’ perceptions of brands are not anymore influenced only by what the companies communicate, but what other customers have to say about the particular brand as well. This is a relatively new advancement clinched alongside Bosnia and Herzegovina which is a transitional market full of marketing opportunities for foreign and domestic brands. However, most of domestic brands still do not have online presence and are not able to manage the challenges of the new digital era and its advantages. In fact, only 35 per cent of consumers in Bosnia and Herzegovina opt for domestic products when doing their shopping, according to a research in 2015 by the agency Global Market Solutions (GMS). As the values of a brand depend largely on their customers’ perceptions, domestic companies need to face the challenges of the digital era and monitor and engage their target audiences on social media platforms. This article is part of a larger study that aims to fill a gap in the literature with respect to understanding the effects of E-WOM, which is created of firm-created and usergenerated communication on social media, towards brand equity and consumers’ purchase intention, a topic of relevance as evidenced by many researchers, including Villanueva, Yoo, & Hanssens (2008), Taylor (2013) and many other papers such are Christodoulides, Jevons, & Bonhomme (2012), Smith, Fischer, & Yongjian (2012). Results of this research will enable domestic brands to learn more about their clients and this work will be an important source of information for marketing managers in terms of planning and developing their strategies. Data was collected through a standardized online survey. The survey included questions assigned to each one of the examined variables and was distributed to active social media users in Bosnia and Herzegovina. A total of 300 usable responds were collected and analyzed. The main objective of this paper was to explore the utilization of Social Media marketing activity of domestic brands in Bosnia and Herzegovina and understand its effects on brand equity and customers’ purchase decisions. Another objective of the study was to quantify constructs concerning the current state of customer’s perceptions and attitudes towards social media activity of domestic brands and their purchase intention. This article provides a platform for further research, highlighting business implications and providing recommendations for practical business applications. 2. Literature Review As defined by the Merriam Webster Dictionary: “Communication is the act or process of using words, sounds, signs, or behaviors to express or exchange information or to express your ideas, thoughts, feelings, etc., to someone else.” Therefore, social media communication can be interpreted as the transmission of a message to others, via an online platform. 130 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation Social media marketing enables marketers to distribute their messages and content to a broader audience while enabling them to interact directly with their existing and potential customers. In order to do this quickly and cost efficiently brands must understand where their target audience spends their time on social media. However, besides the firm-created content on social media, Web 2.0 is a term that describes the Internet as a platform whereby content is continuously modified by all internet users in a participatory and collaborative approach (Bernoff & Li, 2011). Kaplan & Haenlein, 2010 define user-generated content (UGC) as the sum of all ways in which people make use of social media. The term user-generated content is usually applied to describe the various forms of media content that are publicly available and created by Internet users (Kaplan & Haenlein, 2010). Hence Bruhn, Schoenmueller, & Schäfer (2012) and Schivinski & Dabrowski (2013) have used the dimensions of social media communication as firm created content and user generated content. Word of Mouth is the powerful tool to influence people and also can influence their buying behavior. This can be proved according to (Richins & Root-Shaffer, 1988) who stated that Word of Mouth has been shown to play major role for customers’ buying decisions. Hennig-Thurau, Gwinner, Walsh, & Gremler (2004) define online Word of Mouth as being: “Any positive or negative statement made by potential, actual, or former customers about the product or company which is made available to a multitude of people and institutions via the internet”. According to Cheung, Chan, & Rabjohn, 2008 more and more consumers use Web 2.0 tools such as online discussion forums, consumer review sites, weblogs, and social network sites to exchange product information. Online Word of Mouth can provide the opportunity to consumers to read other consumers’ consumption opinions and experiences as well as write contributions by themselves. Another key concept, studied by various researchers is the brand equity. It is a marketing asset (Styles & Ambler, 1995) that can produce a relationship that differentiates the bonds between a firm and its public and that nurtures long-term buying behavior. The understanding of brand equity and its growth raises competitive barriers and drives brand wealth (Yoo, Donthu, & Lee, 2000). This research employs (Aaker, 1999) construct of brand equity, defined as a “set of brand assets and liabilities linked to a brand, its name and symbol that add to or subtract from the value provided by a product or service to a firm and/or to that firm’s customers”. According to (Aaker, 1999) brand equity is a multidimensional concept with first four core dimensions as brand awareness, perceived quality, brand associations and brand loyalty. There are many studies showing the relationship between social media and brand equity like Bruhn et al. (2012), Kim & Ko (2010), Schivinski & Dabrowski (2013) and Christodoulides et al. (2012) etc. Some studies have shown this relationship through electronic word of mouth which is the ultimate result of social media communications like Wolny & Muelller, 2013, Yasin & Zahari, 2011, Murtiasih, Sucherly, & Siringoringo, 2013 etc. Bruhn et al., 2012 have used the term social media communication for social media as it is mainly the communications which take place on social media platforms. Moreover, empirical evidence indicated that brand equity can affect purchase intention in various contexts (Ashill & Sinha, 2004); (Chang & Liu, 2009), but the number of studies which apply Aaker’s brand equity model to measure the effect of its dimensions on purchase intention is limited, given that the purchase intention refers to the subjective judgment by the consumers that is reflected after general evaluation to buy products or services (Shao, Julie, & Wagner, 2004). ICESoS 2016 - Proceedings Book 131 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) 3. Hypotheses By using the identified constructs from the literature following hypotheses for the research have been formulized: H1: There is a significant relationship between E-WOM and Brand equity of domestic brands in Bosnia and Herzegovina H2: There is a significant relationship between Brand Equity and customers’ purchase intention of domestic brands in Bosnia and Herzegovina Hypotheses that support the main hypotheses are outlined below: H1a: User-generated social media communication has a significant effect on E-WOM H1b: Firm-created social media communication has a significant effect on E-WOM 4. Data and Methodology For conducting this research, with the aim to get a closer insight into customers’ purchase intention against social media communication of domestic brands in Bosnia and Herzegovina, independent variables were identified as a result of literature review. Accordingly, the survey consisted of questions that were adapted from previous researches. Table 1: Review of survey questions Construct and Measurement Alpha Brand Awareness I can easily recognize this brand among other competing brands. 0.93 Brand Association I trust the company who owns this particular brand. 0.87 Brand Loyalty Perceived Quality This brand would be my first choice. In comparison to alternative brands, the likely quality of this brand is extremely high. 0.91 0.89 Reference Cathy, Haemoon, &( )Assaf, 2012 Severi, Choon Ling, &( )Nasermoadeli, 2014 Uslu, Durmuş, & Kobak( )Kolivar, 2013 )Uslu et al., 2013( I am satisfied with the company’s social ]media communications for [brand 0.92 The level of the company’s social media communications for [brand] meets my expectations 0.92 The company’s social media Firm-created social media communication communications for [brand] are very attractive This company’s social media communications for [brand] perform well, when compared with the social media communications of other companies 132 ICESoS 2016 - Proceedings Book Schivinski and( )Dabrowski 2013 0.93 0.87 �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation I am satisfied with the content generated on ]social media sites by other users about [brand 0.90 The level of the content generated on social media sites by other users about [brand] meets my expectations Schivinski and( 0.92 )Dabrowski 2013 The content generated by other users about brand] is very attractive[ User-generated social media communication 0.82 The content generated on social media sites by other users about [brand] performs well, when 0.86 compared with other brands When I buy a product, the online reviews on the product are helpful in my decision making The number of positive product reviews online affects my purchase decision E-WOM The number of negative product reviews online affect my purchase decision 0.84 0.90 )Mirza & Almana, 2013( 0.93 I would buy this product/brand rather than any other brands available 0.89 I am willing to recommend that others buy Brand purchase intention this product/brand 0.94 I intend to purchase this product/brand in the Future Yoo, Donthu, and( )Lee 2000 0.89 The target group of respondents included active social media users in Bosnia and Herzegovina. Social networking statistics show (as of mid-2013) that around 1.5 million social media users exist in the country (“TOP 100 Facebook Brands Social Media Stats from Bosnia and Herzegovina,” 2013). The largest age group among social media users is 18-24, followed by 25-34. Even though these statistics apply to Facebook users, it is worthwhile to mention that this social media site is the most used social media network in Bosnia and Herzegovina. Male users slightly dominate female users according to the statistics. A sample of this target group was reached through an online data collection method. Respondents were identified with the snowball sampling method, (Malhotra, 2009) where researchers requested students, teachers, professionals and other people from different walks of life to help. 5. Results and Analysis Even though 332 responses were submitted, only 300 out of these were used in the analysis. Incomplete questionnaires, as well as the ones where respondents have not become a fan of any domestic brand have been rejected. The sample was a maledominantone (54.7% were male). The majority of respondents were in the 21-25 age group, (52.7%) followed by 25-30 (36%), below 20 (6.3%), 30-35 (4.3%) and above 35 (0.7%). ICESoS 2016 - Proceedings Book 133 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) Age distribution represents statistics that show that the largest social media user group in Bosnia and Herzegovina is in the 18-30 age group (“TOP 100 Facebook Brands Social Media Stats from Bosnia and Herzegovina,” 2013). All respondents were from Bosnia and Herzegovina. As for the educational background of respondents, 50.3% had a bachelor’s degree, 27% had a master’s degree, 22.7% had a high school diploma. In these groups, 46% were employed in the private sector, 45.3% were students 3.7% were employeres in the public sector, 2.7% were unemployed and the same percent (2.7%) were selfemployed. The time the sample group spends on social media sites is as follows: 54.3% uses them more than two hours a day, 38.7% one to two hours a day, 6% less than one hour a day and 0.3%, 0.7% one to two hours a week and 0.3% other. For testing hypotheses of the study linear regression was used. The table below shows the relationship between Social media communication, calculated as the mean of firm-created and user-generated content and E-WOM, which is highly significant and therefore confirms the supporting hypotheses, H1a and H1b. Table 2: Relationship between Social media communication and E-WOM Coefficientsa Unstandardized Model B 1 Coefficients Std. Error Beta )Constant( 2.508 210. SMC_mean .409 .055 Standardized Coefficients .397 t .Sig 11.940 .000 7.467 .000 a. Dependent Variable: EWOM_mean A significant positive relationship among E-WOM and Brand Equity was found as presented in the table below, proving H1. Table 3: Relationship between E-WOM and Brand Equity Coefficientsa Model Unstandardized B 1 Coefficients Std. Error Beta )Constant( 2.542 .178 EWOM_mean .367 .043 Standardized Coefficients t .441 .Sig 14.277 .000 8.483 .000 a. Dependent Variable: BE_mean Testing the variables further, it was found that there is a strong and significant positive relationship between Brand equity and Purchase intention as well. 134 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation Table 3: Relationship between Brand Equity and Purchase Intention Coefficientsa Model B 1 Unstandardized Coeffi- Standardized cients Coefficients Std. Error Beta )Constant( 1.728 .178 BE_mean .607 .044 .627 t .Sig 9.711 .000 13.909 .000 a. Dependent Variable: PI_mean Therefore, we can clearly observe that the social media communication affects Brand equity, through E-WOM, further influencing customers’ purchase intentions of domestic brands in Bosnia and Herzegovina. 6. Conclusion Given the findings above, this research provides important insights about effects of social media communication on brand equity and customers’ purchase intentions of domestic brands in Bosnia and Herzegovina. The limitation of the study is that the sample is relatively small and that it is carried out in the context of Bosnia and Herzegovina only. Accordingly, suggestions for future researches would be based on going more deeply into other dimension affecting consumers’ purchase decisions and analyzing larger samples. This article represents a very unique set of information for the domestic brands operating in Bosnia and Herzegovina, who can use this knowledge to build up their online marketing communication in order to reach more consumers who are willing to buy their products. This research empirically proved that social media communication of domestic brands, which creates E-WOM affects brand equity, highly influencing the purchase decisions of their customers. 7. References • Aaker, D. A. (1999). Managing Brand Equity: Captalizing on the Value of a Brand Name. The Free Press. New York, USA. • Ashill, N. J., & Sinha, A. (2004). An Exploratory Study into the Impact of Components of Brand Equity and Country of Origin Effects on Purchase Intention. Journal of Asia - Pacific Business, 5(3). • Bernoff, J., & Li, C. (2011). Effects of Brand Attitude and Familiarity. The Journal of Marketing, 59(1), 63–77. • Berthon, P. R., Pitt, L. F., McCarthy, I., & Kates, S. M. (2007). When Customers Get Clever: Mangerial Approaches to Dealing with Creative Customers. Business Horizons, 50(1), 39–47. • Bruhn, M., Schoenmueller, V., & Schäfer, D. B. (2012). Are Social Media Replacing Traditional Media in Terms of Brand Equity Creation? Management Research Review, 35(9), 770–790. • Cathy, H. C. H., Haemoon, O., & Assaf, G. A. (2012). A Customer-Based Brand Equity Model for Upscale Hotels. Journal of Travel Research, 51(1), 81–93. • Chang, H. H., & Liu, Y. M. (2009). The impact of brand equity on brand preference and purchase intentions in the service industries. The Service Industries Journal, 29(12), 1687–1706. • Cheung, C. M. K., Chan, M. K. O., & Rabjohn, N. (2008). The impact of electronic word-of-mouth. Internet Research, 18(3), 229. ICESoS 2016 - Proceedings Book 135 �International Conference on Economic and Social Studies (ICESoS’16) • Christodoulides, G., Jevons, C., & Bonhomme, J. (2012). Memo to Marketers: Quantitative Evidence for Change. How User-Generated Content Really Affects Brands. Journal of Advertising Research, 52(1:53). • Hennig-Thurau, T., Gwinner, K. P., Walsh, G., & Gremler, D. D. (2004). Electronic Word-Of-Mouth Via Consumer-Opinion Platforms: What Motivates Consumers to Articulate Themselves on the Internet? Journal of Interactive Marketing, 18(1), 38–52. • Kaplan, A. M., & Haenlein, M. (2010). Users of the World, Unite!The Challenges and Opportunities of Social Media. Business Horizons, 53(1), 59–68. • Kim, A. J., & Ko, E. (2010). Impacts of Luxury Fashion Brand’s Social Media Marketing on Customer Relationship and Purchase Intention. Journal of Global Fashion Marketing, 1(3), 164–171. • Malhotra, N. (2009). Basic Marketing Research; a decision making approach (3rd ed.). Pearson International. • Mangold, W. G., & Faulds, D. J. (2009). Social Media: The New Hybrid Element of the Promotion. Business Horizons, 52(4), 357–365. • Mirza, A. A., & Almana, M. A. (2013). The Impact of Electronic Word of Mouth on Consumers’ Purchasing Decisions. International Journal of Computer Applications (0975 – 8887), 82(9). • Murtiasih, S., Sucherly, & Siringoringo, H. (2013). How Word of Mouth Influence Brand Equity for Automotive Products in Indonesia. Procedia – Social and Behavioural Sciences, 81, 40–44. • Richins, M. L., & Root-Shaffer, T. (1988). The Role of Involvement and Opinion Leadership in Consumer Word-of-Mouth: An Implicit Model Made Explicit. Advances in Consumer Research, 15, 32–36. • Schivinski, B., & Dabrowski, D. (2013). The Impact of Brand Communication on Brand Equity Dimensions and Brand Purchase Intention Through Facebook. GUT FME Working Paper Series A. Gdansk (Poland): Gdansk University of Technology, Faculty of Management and Economics, 4(4), 1–24. • Severi, E., Choon Ling, K., & Nasermoadeli, A. (2014). The Impacts of Electronic Word of Mouth on Brand Equity in the Context of Social Media. International Journal of Business and Management, 9(8). • Shao, C. Y., Julie, B., & Wagner, J. A. (2004). The Effects of Appropriateness of Services Contact Personnel Dress on Customer Expectations of Involvement and Gender. Journal of Business Research, 57, 1164–1176. • Smith, A. N., Fischer, E., & Yongjian, C. (2012). How Does Brand-related Usergenerated Content Differ Across YouTube, Facebook, and Twitter? Journal of Interactive Marketing, 26(2), 102–113. • Styles, C., & Ambler, T. (1995). Brand Management. London. • Taylor, C. R. (2013). Editorial: Hot Topics in Advertising Research. International Journal of Advertising, 32(1:7). • TOP 100 Facebook Brands Social Media Stats from Bosnia and Herzegovina. (2013, September). Retrieved from http://www.socialbakers.com • Uslu, A., Durmuş, B., & Kobak Kolivar, B. (2013). Analyzing the Brand Equity of Turkish Airlines Services: Comparing the Japanese and Turkish Perspectives. In The Proceedings of 9th International Strategic Management Conference (Vol. 99, pp. 446–454). • Villanueva, J., Yoo, S., & Hanssens, D. M. (2008). The Impact of Marketing-induced Versus Word-of mouth Customer Acquisition on Customer Equity Growth. Journal of Marketing Research, XLV(2), 48–59. • Webster, M. (2016, April). Communication. Merriam-Webster.com. Retrieved from http://www.merriam-webster.com/dictionary/communication 136 ICESoS 2016 - Proceedings Book �Regional Economic Development: Entrepreneurship and Innovation • Wolny, J., & Muelller, C. (2013). Analysis of fashion consumers’ motives to engage in electronic word-of-mouth communication through social media platforms. Journal of Marketing Management, 29(5), 562–583. • Yasin, N. M., & Zahari, A. R. (2011). Does family and viral marketing have any effect on brand equity? Journal of Contemporary Marketing Review, 1(9), 19–31. • Yoo, B., Donthu, N., & Lee, S. (2000). An Examination of Selected Marketing Mix Elements and Brand Equity. Journal of the Academy of Marketing Science, 28(2), 195–211. ICESoS 2016 - Proceedings Book 137 �� Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3336 Title A name given to the resource EFFECTS OF SOCIAL MEDIA COMMUNICATION ON BRAND EQUITY AND BRAND PURCHASE INTENTION: A CASE STUDY ON DOMESTIC BRANDS IN BOSNIA AND HERZEGOVINA Author Author SOFTIC, Sumeja POTURAK, Mersid Abstract A summary of the resource. Abstract: Social media is forming an increasingly central part of how companies communicate their marketing strategies to their customers. Online communities carry a strong and influential voice, and there is much to be gained from engaging directly with people through these channels – whether it is reaching and keeping existing customers or acquiring new ones. In light of such positive ground for social media this study aims to provide an empirical analysis of the impact social media communication has on brand equity and purchase intention. A systematic literature review has been conducted in order to understand how the dimensions of social media create word of mouth i.e. electronic word of mouth (E-WOM) on social media platforms and how this E-WOM further influences brand equity and customers’ purchase intention of domestic brands in Bosnia and Herzegovina. 300 data sets were generated through a standardized online-survey and analyzed in SPSS. The results of the empirical study showed that both .rm-created and user-generated social media communication in.uence brand equity, consequently impacting brand purchase intention. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed H Social Sciences (General) https://eprints.ibu.edu.ba/files/original/ff7893a1c7c158a4eccdc4034b9616ab.pdf cb9e4376b4765219c73bbae09064994f PDF Text Text Orta Öğretim Düzeyindeki Yabancı Öğrencilere Türkçe Kelime Öğretimi Erol SÖĞÜTLÜ Özet Yabancılara Türkçe öğretimi gün geçtikçe artarak devam etmektedir.Yabancılara Türkçe öğretiminde üzerinde durulması gerekli konulardan biri de kelime öğretimidir. Yabancılara Türkçe öğretimi yapabilmek için dili öğrenen kişiye, ders içinde hedeflenen kelimeleri öğretmek ve öğrendiği bu kelimeleri günlük hayatta kullanabilmesi çok önemlidir. Türkçe dersinde öğretilecek kelimeler, kişinin öğrendiği dili rahat kullanabilmesi için, o kültürün insanlarıyla iletişime geçebilmesi ve o dilin kültürünü daha iyi tanıması için gereklidir. Türkçe öğrenen yabancılara, ders içinde öğretilen bu kelimelerin dillerin üzerinde hem fikir olduğu dört temel beceri alanlarında kullanılabilmesi için farklı çalışmaların yapılması gereklidir. Bu çalışmada amaç ortaöğretim kurumlarında Türkçe öğrenen yabancılara ders esnasında öğretimi yapılacak kelimelerin hangi yöntemlerle öğretileceği ve kelime öğretimine yönelik ne gibi etkinliklerin yapılacağı üzerinde durulmuştur. Yabancılara Türkçe derslerinde mutlaka kelime öğretimi çalışmaları yapılmalıdır. Bu çalışmalar kelime bilgisinin artmasına yönelik olmalıdır. Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kelime öğretimine yönelik kullanılacak yöntemler ve yapılacak çalışmalar dilin kalıcılığı açısından son derece önem arzetmektedir. Anahtar Kelimeler: yabancılara Türkçe öğretimi, dilbilgisi, kelime öğretimi, yöntemler, kelime bilgisi.  Türk Dili ve Edebiyatı, Uluslararası Burç Üniversitesi, Saraybosna, ersogutlu@gmail.com. 1 �Vocabulary Instruction in Teaching Turkish as a Foreign Language at Secondary School Level Teaching Turkish to foreigners is becoming more dynamic thus bringing new perspectives to be unfolded in the field of foreign language teaching. One of the issues that need to be addressed in teaching Turkish as a foreign language (TFL) is vocabulary instruction. Teaching the target words and enabling the learners to use them in everyday life is a very significant element in TFL teaching. TFL learners need the vocabulary learned in TFL classes in order to be able to use the language fluently, to communicate with native speakers and to learn their culture as well. Different studies need to be done on the ability of TFL learners to use the acquired vocabulary productively in the four skills in the target language. Developing and identifying teaching strategies and techniques that maximize learners’ vocabulary acquisition and their ability to store and retrieve target vocabulary is an issue that that should the focus of more studies. This study addresses the issue of vocabulary teaching strategies that can be implemented in teaching Turkish as a foreign language at primary and secondary school level. It focuses on a description of methods and techniques accompanied by specific examples. Key words: teaching Turkish as a foreign language, grammer, vocabulary, vocabulary teaching, methods. 2 �Giriş Kelimeler, dillerin temelini meydana getirir. İnsanların kelime bilmeden birbirleriyle iletişime geçmeleri mümkün değildir. Kelime eksikliği veya kelime yetersizliği sorunu yaşayan dil öğrenimi yapan kişiler, öğrenmekte oldukları dili anlamada ve konuşmada sorunlar yaşarlar. Türk dilini öğrenen yabancılar bu dili aktif olarak kullanmak istiyorlarsa, yeterli düzeyde kelime bilgisine sahip olmaları zorunludur. Eğer dili öğrenen kişinin kelime bilgisi yeterli değilse; o kişi öğrendiği dili rahat kullanamaz. Yabancılara Türkçe öğretiminde dili öğrenen bu kişiler o dilin dilbilgisini çok iyi öğrenseler bile kelime bilgisi yetersiz ise; kelimeleri tanıma ve anlama imkanı yoksa o dili konuşan bireylerle sağlıklı bir iletişime geçmeleri mümkün değildir. Dilde duygular ve düşünceler iç içedir. Dil öğrenimi yapan kişiler tarafından duygular ve düşünceler, kelimeler sayesinde iletişim kurmak istediğimiz bireylere iletilir. İletişimin sağlıklı bir şekilde kurulmasında en temel vasıta muhakkak ki kelimelerdir. Kelimeler, istenilen mesajın karşımızdaki bireye ulaşabilmesinde çok hayati öneme sahiptir. Bundan dolayı YTÖ derslerinde kelime öğretimi üzerinde ayrıca durulması gerekmektedir. Kelimelerin dildeki telaffuzları üzerinde çok sık uygulamalı çalışmalar yapılmalıdır. YTÖ’nde ders materyalleri olarak hazırlanan ders kitapları, çalışma kitapları, flaş kartlar ve etkileşimli CD’ler mevcuttur. Bu belirtilen materyaller YTÖ’nde ders içerisinde kelimelerin öğretilmesinde temel baz alınacak kaynaklardır. Bu kaynaklar baz alınarak öğretimi yapılacak kelimelerin, dili öğrenen kişide kalıcı olabilmesi için daha farklı uygulamalar düşünülerek hayata geçirilmelidir. Dil öğrenimi yapan yabancı bireylerde, kelime öğretiminin sağlıklı yürüyebilmesi için o bireylerdeki kelime öğrenme süreci ders öğretmenleri tarafından sürekli olarak takip edilmelidir. Yabancılara Türkçe öğretimi dersi için işitsel ve görsel olarak çeşitli materyaller hazırlanmıştır. Hazırlanan bu materyaller Türkçe dersinde aktif olarak kullanılmaktadır. Yabancılara Türkçe öğretiminde dili öğrenen bireylerde kelime öğretimini geliştirmek için, kelime bilgilerini artırıcı çalışmalarda bulunmak son derece önemlidir. Dil öğrenimi yapan kişilerde kelime bilgisinin zenginleşip gelişmesi ihtiyaca binaen hayat boyu devam eder. Yabancılara Türkçe öğretimi derslerinde dili öğrenen bireylerin öğrenme şekillerinin farklı olduğunu göz önüne alarak farklı planlamalar yapılmalıdır. Öğrencilerin ilgilerine, ihtiyaçlarına ve dikkatlerine yönelik Türkçe kelime öğretimi etkinlikleri hazırlayıp ders içerisinde uygulamalı olarak yapılmalıdır. Yabancılara Türkçe öğretimi derslerinde öğretimi yapılacak Türkçe kelimeler, farklı argümanlarla ve yöntemlerle öğretilirse kelimelerin kalıcılığı sağlanmış olur. 3 �YTÖ (Yabancı dil olarak Türkçe Öğretimi) dersinde dil öğretim çalışmaları yapan öğretmenler çok yönlü ve donanımlı olmalıdır. YTÖ dersi veren öğretmenler, derste yeri geldiğinde tiyatrocu, yeri geldiğinde bir müzisyen, yeri geldiğinde bir sanatçı, yeri geldiğinde bir ressam olmalıdır. Öğretmen, Türkçe öğretiminin yapıldığı ortamı sürekli canlı, eğlenceli ve donanımlı hale getirmede çok önemli rolü bulunur. Öğrenci, Türkçe öğretiminin yapıldığı ortamı uygulama alanı olarak görmelidir.Türkçe öğretiminin yapıldığı ortamlar dil öğrenimi yapan kişilerin ilgiyle geldikleri ve zamanın bitmesini istemedikleri yerler haline getirilmesi gerekmektedir. 1 Yabancılara Dil Öğretiminde Kelime Öğretimi Yabancı dil olarak Türkçe Öğretimi üzerine yapılan çalışmalar son zamanlarda önem kazanmıştır. Yeni bir dal olan “Yabancılara Türkçe Öğretimi” adı altında yapılan çalışmalar çok yeterli değildir. Yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan ders kitaplarında ve Türkçe öğretiminin yapıldığı kurumlarda bazı konuların ele alınış ve veriliş biçimlerinde farklılıklar görülebilmektedir. Yabancılara bir dilin nasıl öğretileceği üzerinde uzun yıllar sürekli tartışmalar yapılmış ve farklı fikirler ortaya konmuştur. “Dil insanlar arasında anlaşmayı sağlayan tabiî bir vasıta, kendine mahsus kanunları olan ve ancak bu kanunlar çerçevesinde gelişen canlı bir varlık, temeli bilinmeyen zamanlarda atılmış bir gizli antlaşmalar sistemi, seslerden örülmüş içtimâî bir müessesedir” (Ergin, 2004: 3). Kelimeler ya da sözcük diyeceğimiz kavram, dillerin öğrenilmesinde çok önemlidir. Kelimelerde duygular ve düşünceler yüklüdür. Kelime öğretimi, dil öğretiminin sağlıklı yapılabilmesi için üzerinde çok çalışılması gerekilen bir konu başlığıdır. Dilbilimciler ses, anlam, dizim ve biçim yönü bulunan kelime kavramında çok çeşitli tanımlamalar yapmışlardır. Türkçe Sözlük’te kelime, “anlamı olan ses veya ses birliği, söz, sözcük (Türkçe Sözlük: 1264)” olarak tanımı yapılmıştır. Korkmaz ise kelime kavramını şekil ve anlam bakımından irdeleleyerek kelimenin daha detaylı bir tanımını yapmıştır. Korkmaz’a göre kelime, “bir veya birden çok heceli ses öbeklerinden oluşan, aynı dili konuşanlar arasında zihinde tek başına kullanıldığında belli bir kavrama karşılık olan somut veya belli bir duygu veya düşünceyi yansıtan soyut yahut da somut ve soyut kavramlar arasında ilişki kuran dil birimi”dir (Korkmaz,1992:100). 4 �Kelimeler, insanın yaşadığı zaman dilimlerinde kazandığı tecrübelerin hafızada depolanmış şeklidir. Depolanması hafızalarda yapılan kelimeler, bireyin yaşadığı olayların ve hareketlerin sonucunda ortaya çıkar. Harris ve Spay kelimeleri “ifade edici” ve “alınan” olmak üzere iki grup altında toplamaktadır (Akyol,1997: 46-47). Harris ve Spay’in fikirlerine göre kelimeler, okuma ve dinleme yoluyla kazanılır. Konuşma ve yazma becerilerinin kullanılmasında ifade edici kelimelerden yararlanılır. Kantemir (1997: 178) kelimeyi, “ anlam taşıyan ve cümlenin kurulmasında etkin rol oynayan ses ya da sesler topluluğu” olarak tanımlar. Duyu organları aracılığıyla zihnin dıştan algıladığı nesneler ve imgelerin dille ifade edilme ihtiyacı ses, sözcük ve kavramları doğurmuştur. Sözcük ve kavram arasında sıkı bir ilişki vardır (Karatay, 2007:142). Sözcük, söylendiğinde onu karşılayan kavram akla gelir. Bunların oluşması için de nesnenin beyinde tasavvurunun bulunması ve bunu ifade eden bir sözün olması gerekir (Alperen, 2001: 39). Kelimeler, insan yaşantısının sonucu olarak hazıfalarla depolanır. Kişi, hafızasında depoladığı kelimeleri kullandığı ölçüde değer kazanır. Bir insanın kullandığı sözcüklerin tümüne sözcük dağarcığı denir (Vardar,1998: 190). Kelime dağarcığının veya kelime hazinesinin, önemli bir işlevinin olduğunu kişinin duygularını, düşüncelerini rahat bir şekilde ifade etmesinde ve söylenen her şeyi anlamasında görebiliriz. Kelime dağarcığı, bireyin öğrenme yaşantısı sonucunda bellekte depolanan birikimi ifade etmektedir (Güleryüz, 2002:13). Yabancı bir dil öğrenen öğrencilerde kelime hazinesinin zengin olması onların anlama, okuma, dinleme, konuşma ve yazma becerilerini diğer öğrencilere göre daha etkili kullanmaları doğaldır. Öğrencilerin dildeki kelime hazinelerinin zenginliği diğer derslerdeki başarısını ve insanlarla etkileşimini olumlu yönde etkilediği bilinen bir gerçektir. Öğrencilerin, okuduklarını veya dinlediklerini tam ve doğru olarak anlaması; anladıklarını, düşünüp tasarladıklarını söz ve yazıyla etkili bir biçimde anlatması kelime servetinin zenginliğine (Sever, 2000: 13) bağlıdır. Öğrencilerin kelime dağarcığını geliştirmelerinin en verimli ortamı dil dersleridir. Kelime dağarcığının yeterli zenginlikte olması gramer, fonoloji, morfoloji vb. konuların öğretilmesinde de önemli bir yer tutmaktadır. Aygün (1999:7) “ yeterli bir sözcük dağarcığı olmayınca ne fonetik ne de iletişim çalışmaları yürütülebilir.” diyerek kelime öğretiminde kelime bilgisinin önemine vurgu yapmaktadır. 5 �2 Yabancılara Türkçe Öğretiminde Kelime Öğretim Yöntemleri Yabancı dil öğretiminde bir dilin nasıl öğretileceği üzerinde dilin tarihi boyunca sürekli tartışmalar yapılmıştır. Yapılan bu çalışmaların sonucunda dili en iyi ve en hızlı şekilde öğretmek için yöntemler geliştirildi. Her bir yöntem diğer yöntemlerin alternatifi olarak ortaya çıktı. Yöntem, dil öğretiminin sistemli halde yapılmasını amaçlar. Buna göre yöntem, sözlükte “bir amaca erişmek için izlenen, tutulan yol, usul, sistem, prosedür, politika” ve “bilimde belli bir sonuca erişmek için bir plana göre izlenen yol, metot” olarak tanımı yapılmaktadır (http://tdkterim.gov.tr/bts/: 09.05.2013). Yöntem, bir yaklaşımın uygulamaya dökülmesidir ve yöntemi geliştirilen kuramcılar etkinlik türleri, öğretmen ve öğrenci rolleri kullanılacak malzeme ve izlence oluşturma konularında bir model oluştururlar ( Harmer,2007,Ricard ve Rodgers,2001). YTÖ derslerinde, Türkçe öğrenecek kişilerin hızlı ve kalıcı bir şekilde Türkçe kelimeleri öğrenmeleri için farklı yöntemler ve çalışmalar uygulanmalıdır. Yabancı dil öğretimi uygulamalarının başarısı; temel alınan ilkeler ve yöntemlerin sınıf içindeki kullanım koşullarına bağlıdır. Temel ilkeler; dil ve eğitim bilimcilerin çeşitli araştırmalar sonucu ulaştıkları bulgulara göre oluşturulmuş bir dizi önermedir. Bu önermeler, temel ilkelere uygun bir sınıf içi etkileşimini planlamak ve uygulamakla, yabancı dil öğretimindeki etkililikten söz edilebilir. Yabancı dil öğretimindeki ilkelerden biri dört temel dil becerisini geliştirmektir. Bu beceriler; dinleme, konuşma, okuma ve yazmanın işlevsel bütünlüğünden oluşmaktadır. Dili bir iletişim aracı olarak kullanmayı öğretirken bu dört temel becerinin birlikte yürütülmesi gerekmektedir (Demirel 1990: 23). Bu dört temel becerinin geliştirilmesine yönelik pek çok etkinlik vardır. Yabancı dil öğretiminde; belirlenen hedefler doğrultusunda sınıf içindeki etkinlikler, planlanarak uygulanabilir. Öğretilecek konuların belli bir sıraya konulması, bu konuların basitten başlayarak karmaşığa doğru, somut kavramlardan soyut olanlara doğru öğretilmesi ve böylelikle konular arasında bir ardışıklık bulunması dil öğretim programlarının temelini oluşturan diğer bir ilkedir (Demirel 1990: 24; 1997: 123). Yabancılara dil öğretimi üzerinde bir dilin nasıl ve ne şekilde öğretileceği hep tartışma konusu olmuştur. Çok dillilik, çok kültürlülük kavramlarının çok fazla önem kazandığı günümüz dünyasında dillerin öğretilmesi ve yaygınlaştırılmasında yeni teknikler, yöntemler üzerinde çalışmalar ve araştırmalar yapılmaktadır. 6 �Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde büyük önemi olan kelime öğretiminde, farklı yöntem ve tekniklerin kullanılması da son derece gereklidir. Yabancı dil öğretimi ile ilgilenenlerin, hiçbir yöntemin tutsağı olmamaları, öğretim amaçlarına uygun her yönteme, yararlanılabilir gözüyle bakmaları gerekmektedir. Yabancı dil öğretimi için yöntem seçme durumu söz konusu olduğunda, şu ya da bu yöntemi kesin bir biçimde ret ya da kabul gibi iki zıt eksende bulunmak yerine, mevcut bilgi birikiminden etkili bir biçimde yararlanma yolları araştırılmalıdır. Bu da yabancı dil öğreticilerinin, kuramsal yaklaşımlar ve bunların yöntem kavramı çerçevesinde uygulamaya dönüştürülmeleri konusunda analitik bilgiyle donatılmalarıyla mümkündür. Bu açıdan öğretmenlere herhangi bir yöntemin dayatılması yerine, öğretim amaçları doğrultusunda sağlam yöntem bilgisi verilmeli ve böylece onların kendi koşullarıyla tutarlı yöntemsel uygulamaları yapabilmelerini mümkün kılacak düzeyde bilgi ve becerilerle donatılmaları sağlanmalıdır (http://www.dil-ogretim-yontemleriyaklasim-ve yontem tartismasi.html). 3 Dil Öğretiminde Kelime Bilgisinin Geliştirilmesine Yönelik Etkinlikler Yabancılara Türkçe öğretimi derslerinde kelime öğretimine yönelik yapılacak çalışmalar çeşitlendirilerek uygulanmalıdır. Bu çalışmalara öğretmenlerden daha çok öğrenciler ön planda olmalıdır. Öğretmen, dersi yönlendiren ve ipuçlarıyla dersin zevkli işlenmesini sağlayacak pozisyonda olmalıdır. Kelime öğretimini artırıcı her türlü yöntemler ve çalışmalar Türkçe derslerinde kullanılabilmelidir. Burada amaç o yöntem ve çalışmaların öğrencilere faydalı olmasıdır. 3.1 Kelimelerin Kendi Dillerindeki Karşılığını Bulma ve Yazma YTÖ derslerinde daha önceden tesbiti yapılan kelimelerin, öğretimi belirlenen konular etrafında sıraya göre ve belli bir plan dahilinde işlenecektir. Konulara göre işlenecek bu kelimeler öğrencilere hedef kelimeler olarak verilmelidir. Bu hedef kelimelerin kendi dillerindeki anlamları öğrenciler tarafından bulunup kelime sözlük defterine yazılmalıdır. Anlamları sözlüklerden bulunup kelime sözlük defterine yazılan bu hedef kelimelerin tekrarları öğrenciler tarafından yapılmalıdır. Öğrencilerin hedef olarak belirlenen bu kelimelere aşina 7 �olmaları sağlanmalıdır. Bu çalışma öğretmen tarafından öğrencilere ödev olarak verileceği için bu çalışmanın takibi ders içerisinde mutlaka yapılmalıdır. 3.2 Kelimelerin Telaffuzlarını Yapma YTÖ derslerinde hedeflenen kelimelerin kendi dillerindeki karşılıkları sözlükten bulunduktan sonra bu kelimeler öğrenciler tarafından sesli olarak tekrarlanmalıdır. Öğrenciler tarafından sesli olarak yapılan bu tekrarlamalar öğretmen tarafından mutlaka kontrol edilmelidir. Tekrarlamalar yapıldıktan sonra hedeflenen bu kelimelerin telaffuzlarında sıkıntı olan kelimeler sesli olarak öğretmen tarafından söylenilmeli ve yazılışları tahtaya doğru biçimde yapılmalıdır. Bunun dışında hedeflenen kelimelerin karşılıkları görsel kartlarla desteklenerek işitsel anlamda daha farklı dinleme etkinlikleri yapılmalıdır. 3.3 Kelimelerin Yabancı Dillerdeki Karşılığını Öğrenme YTÖ derslerinde hedeflenen kelimelerin kendi dillerindeki karşılığı sözlük defterlerine bulunup yazıldıktan sonra kelimenin kendi anadilinin dışındaki anlamı sözlüklerden bulunup yazılmalıdır. Yazılan bu kelimelerin Türkçe karşılıkları görsel kartlarla öğrencilere gösterilmeli ve zihinde tutmaları sağlanmalıdır. Görsel kartlarla gösterilen bu hedef kelimeler tahtaya yazılarak öğrencilerden görsel kartlarla ilgili kelimeleri eşleştirmeleri istenir. Bu aktivite birkaç kere tekar edilerek yapılır. Birkaç kere tekrarı yapılan bu aktivitenin öğretmen tarafından farklı şekillerde değerlendirilmesi yapılarak öğrencilerin motive edilmeleri sağlanır. 3.4 Kelimeleri Tekrar Ederek Yazma YTÖ derslerinde hedeflenen kelimelerin mutlaka tekrarı yapılmalıdır. Bu kelimelerin tekrarları belli sayılarda deftere yazılarak yapılacağı gibi konuyla ilgili olan kelimelerin baş harfleri verilerek belli sayıda sesli söylenmesi ya da deftere yazdırılması şeklinde de yapılabilir. Kelime tekrarları kartlara yazılarak veya farklı cümleler oluşturularak da yapılabilir. Hedef kelimelerin belirli sayıda tekrar edilerek yazılması bu kelimelerin zihinde kalıcı olmasına yönelik bir çalışmadır. 8 �3.5 Kelimeleri Görsel Kartlarla Göstermek ve Seslendirmek YTÖ derslerinde hedeflenen kelimelerin öğrencilerin hafızalarında daha kalıcı olması için öğrencilerin önceden ilgili kelimelere ilişkin hazırlayıp getirdikleri resimleri kullanmak öğrencileri motive etmede önemli olacaktır. Öğrenciler tahtaya kaldırılır. Bir öğrencinin resime bakarak söylediği kelimeyi diğer öğrenci tahtaya yazar. Bu işlemin tekrarı birkaç öğrenciye yaptırıldıktan sonra 1-2 öğrenciden tekrarı yapılan bu kelimelerle resimlerin eşleştirilmesi istenir. Eşleştirilmesi yapılan kelimelerle resimlerin doğruluğunun da bir öğrenci tarafından kontrol edilmesi istenir. Böyle bir aktiviteyle 5-6 öğrencinin sınıf içi değerlendirilmesi yapılmış olur. En son ders için öğretmen, hazırlanmış hedef kelimelerin yer aldığı görsel kartları kullanarak kelimelerin zihinde kalıcılığı sağlanmış olur. 3.6 Kelime Öğretiminde Parçayı Okumak ve Yazmak YTÖ derslerinde hedeflenen kelimelerin geçtiği diyalogun veya metnin öğrenciler tarafından belirli sayıda sesli olarak okunması ve defterlerine yazılması önceden ödev şeklinde verilmesi gerekiyor. Günümüz dünyası teknoloji ile çok ilgili olduğu için öğrencilerden kendi ses kayıtlarını görüntülü olarak kayda almaları istenebilir. Bu çalışma öğrenciyi, bu diyalog ve metne dikkatini daha çok vermesini sağlayacaktır. Ödev olarak verilen diyalog veya metin örnek okunması öğretmen tarafından yapıldıktan sonra sınıf içerisinde birkaç öğrenciye de okutulur. Güzel okumanın yapılabilmesi için mutlaka öğrencilerin değerlendirilmesi gerekiyor. En son olarak ilgili diyalog veya metinlerin bilgisayar ortamında sesli dinlemesi yapılmalıdır. Diyalog veya metinlerin sesli dinlemesi iki kere yapıldıktan sonra aynı parçalar öğrencilere “dakikada kaç kelime okursun?” şeklinde sorarak yarışma havasında okutulabilir. Bu okuma da hedef kelimelerin doğru okunuşunu çıkarabilmektir. 3.7 Kelime Öğretiminde Parçayı Dikte Ettirmek YTÖ derslerinde hedeflenen kelimelerin geçtiği diyalog veya metinler öğrenciler tarafından ezberlenmesi istenir. Ezberi yaptırılan diyalog ve metinler sınıf içerisinde öğrencilere söylettirilir. 9 �Diyalog veya metinlerde geçen hedef kelimelerin telaffuzları öğretmen tarafından yapılır. Sınıfta zihinden söylenen diyalog veya metinler hazırlanan kağıtlara öğrenciler tarafından yazılır. Bu çalışma, öğrencinin ezbere söylediği diyalog veya metni kendi kendine aklından geçirerek herhangi bir yere doğru yazabilmesini hedefler. Bu şekilde dikte çalışması yapılacağı gibi ilgili diyalog veya metinler öğretmen tarafından sesli söylenerek de yapılabilir. Dikte yapma, farklı uygulamalar şeklinde de yapılabilir. YTÖ dersinde dikte çalışmasıyla, öğrencinin duyduğu cümleyi yazıya dökebilmesi ve kelimelerin yazılışlarını doğru yapabilmesi amaçlanmaktadır. Dikte etme, öğrenciler tarafından ezberlenen diyalog veya metinler, görüntülü olarak kayıt altına alma şeklinde de yapılabilir. Kayıt altına alınan bu çalışmalar sınıf bilgisayarında arşiv olarak tutulabilir. Değerlendirilmesi yapıldıktan sonra geriye dönük çalışmalar da dikkate alınarak öğrencilerin gelişimi öğretmen tarafından yakından takip edilebilir. 3.8 Müzikle ve Şarkılarla Kelime Öğretmek YTÖ derslerinde müzikle kelime öğretmek çok önemli bir yer tutmalıdır. Çünki müzik öğrencinin hemen hemen bütün duyularına seslenir. Öğrencilerin dili öğrenme anlayışları çok farklılık arzetmektedir. Öğrencilerin bu durumları, dil öğrenme farklılıkları, önceden tesbit edilerek çalışmalar hazırlanmalıdır. Müziksel yeteneği olan öğrenciler ortaokul düzeyinde daha ön plandadır. Müziksel zeka, sesler, notalar ve ritimlerle düşünme, farklı sesleri tanıma, yeni sesler ve ritimler üretme yeteneğidir. Bu zekâya sahip insanlar, yeni öğrendikleri bir dilin telâffuzunu yakalama ve kullanmada oldukça yeteneklidirler (Özden, 2002). YTÖ derslerinde hedeflenen kelimelerin geçtiği şarkılar kelime öğretiminde önemli bir aktivitedir. Bu aktivite de kelime öğretiminde kullanılacak şarkılar ve bu şarkıların metinleri önceden hazır olarak elde tutulmalıdır. Şarkılardan yıl boyunca en iyi şekilde yararlanmak istiyorsak planlamanın çok iyi yapılması gerekmektedir. Bu planlama takvime bağlanırsa hedefe ulaşma da o kadar sağlam olacaktır. Müzik, çocukların ruh dünyalarına hitap edeceği için öğretimi yapılacak şarkılar özenle seçilmelidir. Seçilecek şarkıların derslerde işlenilen konuya paralel olması birinci öncelik olmalıdır. YTÖ derslerinde öğretimi yapılacak şarkı için ön hazırlıkların yapılması gereklidir. Sınıf ortamının, ses sistemi ve video sisteminin teknik aksaklıklar yaşanmaması için önceden kontrolü 10 �yapılmalıdır. Derste yapılacak çalışmaların, fotokopiler ve çalışma kağıtları gibi, ön hazırlıkların önceden yapılması gerekmektedir. 3.9 Kelime Öğretiminde Kelime Ağacı Oluşturmak Yabancılara Türkçe öğretimi derslerinde öğretilen kelimelerin öğrenciler tarafından tekrarlarının yapılabilmesi çok önemlidir. Çünkü tekrarlamalar kelime öğretiminde kalıcılığı sağlar. Öğrencilerin ders içinde öğrendikleri kelimeler onların gözü önünde olması gerekiyor. Bu sebepten dolayı Türkçe öğretiminin yapıldığı ortam olan sınıfların bir duvarına güzel bir ağaç resmi yapılmalıdır. Öğrenilen kelimelerin zihinde daha kalıcı olmasını sağlamak için her konunun sonunda hedef kelimeler farklı figürlerle kelime ağacına farklı öğrenciler tarafından yapıştırılmalıdır. Kelime ağacına yapıştırılan kelimeler renkli figürlerle hazırlanmalıdır. Kelime ağacına yapıştırılacak kelimeler belli periyotlar halinde ve öğretmenin belirlediği zamanda görevlendirilen öğrenciler tarafından yapılmalıdır. Kelime ağacı sürekli olarak öğrencilerin gözü önünde olacağı için estetik bir görünümle hazırlanmalıdır. 3.10 Kelime Öğretiminde Kelime Duvarı Hazırlamak YTÖ dersinin yapıldığı sınıfların bir duvarı öğrenciler tarafından öğrenimi yapılan kelimelerin yapıştırılması için düzenlenebilir. Kelime duvarı diyeceğimiz bu çalışmada duvara konulacak kelimelerin dil yapısına göre gruplandırılması öğretmen tarafından yapılmalıdır. Fiiller, sıfatlar, isimler, eşanlamlı kelimeler ve zıtanlamlı kelimeler olarak gruplandırılan kelimeler yeni bir duvar oluşturuyor gibi düzenli bir şekilde belirlenen kısma yapıştırılmalıdır. Kelime duvarına yapıştırılacak kelimeler renkli fişler şeklinde hazırlanıp yapıştırılmalıdır. Bu çalışmada yapıştırılması gereken kelimeler, kelime ağacında olduğu gibi konulara göre hazırlanıp, farklı öğrencilere görev verilerek ve düzenli aralıklarla kontrollü bir şekilde yapılmalıdır. Bu aktivitelerle sınıf kelimeler dünyası şeklini alacak ve öğrencilerin motivasyonunu daha da artıracaktır. Kelime duvarı oluşturmakla, öğrencilerin Türkçenin kelime yapısını yakından görmeleri ve buna göre cümle yapısında kullanmaları amaçlanmaktadır. Kelime duvarına konan kelimelerin kelime ağacından farkı ise kelimelerin sistemli olarak 11 �gruplandırılmış halde olmasıdır. Her öğrencinin ismi yazılan kelime kutularına atılan kelimeler, öğrencilerin hafızalarında olacağı için konuşmaları ve anlamaları kolaylaşacaktır. 3.11 Kelime Öğretiminde Kelime Kutusu Oluşturmak YTÖ dersi içinde öğretimi farklı aktivitelerle yapılan kelimeler sözlük defterinin dışında görselliğin ön planda olduğu bir şekilde bir havuzda toplanması faydalı olacaktır. Öğrencilerden öğrendikleri bu kelimeleri saklayabilecekleri kumbara şeklinde kartondan kutular yapmaları istenir. Bu kutular kare olarak, çok büyük olmayacak şekilde rengarenk hazırlanmalıdır. Hazırlanan bu kelime kutuları sınıf ortamında uygun bir yerde korunacaktır. Ders öğretmeni, belirli periyotlarla öğrencilerin öğrendikleri bu kelimeleri sınıf ortamında küçük kağıtlara yazdırarak kutunun içine atmalarını söyler. Böyle bir aktivitede öğrenci heyecanla ne kadar kelime öğrendiğini merak eder. Böyle bir aktivitede hedef öğrencilerin kumbarada para biriktirir gibi kelime biriktirmelerini sağlamaktır. 3.12 Kelimelerin Geçtiği Parçayı Ezberden Konuşmak YTÖ dersinde hedeflenen kelimelerin geçtiği diyaloglar veya metinler ezber yapılması için önceden ödev olarak verilmelidir. Öğretmen tarafından verilen bu ödevler öğrencilere sınıf içerisinde sesli olarak kontrollü bir biçimde okutulur. Dinleme bölümü de yapıldıktan sonra ezberden söylenecek diyalog veya metinler birkaç öğrenciye grup şeklinde yaptırılacağı gibi bireysel olarak da yaptırılabilir. Anlamı bilinmeyen kelimelerin, hedef kitleye göre, metin içerisine özenle yerleştirilmesi gerekmektedir. “Kumaş nasıl ipliklerin dokunmasıyla meydana geliyorsa; bir metin de doğru sözcüklerin, doğru anlatımların seçilmesiyle ve bunların özenle aynı yapı içerisine yerleştirilmesiyle meydana gelir” (Akbayır 2004, 11). 3.13 Kelimelerin Geçtiği Parçayı Ezberden Yazmak Hedeflenen kelimelerin yer aldığı metinler veya diyalogların sesli okunması, yazılması ve ezbere konuşulması işlemi yapıldıktan sonra öğrencilerin ilgili parçayı, kelimelerin doğru 12 �şekillerini zihninden geçirerek, öğretmen tarafından verilen kağıda veya defterlere yazmaları istenir. Bu yazma işlemi parçanın bütününü yazma şeklinde olabileceği gibi parça bütününü bozmadan hedef kelimelerin yazılması şeklinde de olabilir. Bu tarz aktiviteler dönüşümlü olarak öğrencilere yaptırılmalıdır. Ezberden konuşulan diyalog veya metinlerin yazıya zihinden kelimeleri geçirerek aktarılması son derece önemlidir. Böyle bir çalışmada amaç “Öğrencileri metinlerle karşılaştırmamızın nedenlerinden birisi de kelimelerin türlü anlamlarıyla karşılaşıp kelime hazinelerini geliştirmelerini sağlamaktır” (Özbay 2009, 180). 3.14 Kelime Öğretiminde Hedef Kelimelerle Proje Hazırlama Hedeflenen kelimelerle yapılacak çalışmalardan biri ise ders içinde işlenen konuların anlaşılıp anlaşılmadığını veya kelimelerin öğrenilip öğrenilmediğini tespit etmek için, öğretmen tarafından verilen kelimelerle ilgili proje ödevi hazırlayıp sınıf ortamında sunmaları istenir. Bu projenin hazırlanış şekli öğretmen tarafından öğrencilere duyurulmalıdır. Belli bir süre içerisinde hazırlanması istenen projenin en iyilerine değerlendirmenin dışında çeşitli şekillerde ödüllendirilebilirler. Bu projede amaç öğrencinin anlayabildiğini, birşeyler yapabildiğini ve bunu sunabildiğini anlayıp onure olmasını sağlamaktır. Bu projelerde hedef kelimelerin dışında başka kelimeler ilave etmeleri de istenebilir. Proje ödevleri çok düzenli, renkli ve orijinal hazırlanmalıdır. 3.15 Kelime Öğretiminde Uygulama Sahaları Oluşturmak YTÖ derslerinde hedeflenen kelimelerin kalıcılığını sağlamak için öğrencilerin öğrendikleri diyalog veya metinleri uygulayabilecekleri pratik alanları oluşturmak son derece önemlidir. Bu çalışmada öğrencilere sınıf içinde öğrendiği ve uygulama olarak yapacağı diyalog veya metnin yazım hali öğretmen tarafından verilir. Öğrenciler tarafından, uygulamanın yapılacağı uygun mekanlar ve kıyafetler hazırlanmalıdır. Bu aktivitenin uygulanacağı mekanlar mümkünse Türkçenin konuşulduğu mekanlar olmasına dikkat edilmelidir. Eğer böyle bir imkan yoksa mekan sahibine konuyu ayrıntılı olarak anlatarak kısa bir süreliğine mekanlarını bu uygulamada kullanmak için izin alınabilir. Öğrenciye bu konuda gerekli desteği okul ve ailesi 13 �sağlamalıdır. Uygulamanın yapılacağı mekanda konunun video çekimi de mutlaka yapılmalıdır. Yapılan bu çekim sınıfa izlettirilmeli ve gerekli değerlendirmeler yapılmalıdır. Bu çalışma yarışma şeklinde de uygulanabilir. Uygulama alanı bulma konusunda sıkıntı yaşanabileceğini varsayarak bu uygulamayı öğrenciler okul ortamında bütün alt yapıyı hazırlayarak drama şeklinde yapabilirler. Örnek elimizde öğretmenin hazırladığı “Lokanta’da” konusunda yapılacak bir diyalog var. Bu diyalog uygulama alanı bulamayan okulun yemekhanesinde canlı olarak uygulanabilir. Bunun gibi öğrencilerin günlük hayatta kullanacağı öğrendikleri diyaloglar veya metinler bu şekil bir çalışmayla pekiştirilebilir. 3.16 Kelime Öğretiminde Sözlük ve Sözlük Defteri Kullanmak Sözlük, bir dilin bütün veya belli bir çağda kullanılmış kelime ve deyimlerini alfabe sırasına göre alarak tanımlarını yapan veya açıklayan eser, lügat (TDK, 1988: 1338) olarak tanımlanmaktadır. Kelime öğretiminde sözlüğün önemli bir yeri vardır. Kelimelerin tanımları, açıklamaları, doğru kullanımları, anlam ayırıcıları sözlüklerde yer alır (Arı, 2006: 326). Sözlük kullanma alışkanlığı mutlaka kazandırılmalıdır. Kelime öğretiminden önce, öğrencilere sözlük kullanmayı öğretmek gerekir (Arı, 2006: 328) Sözlük kullanmanın nasıl olacağı öğrencilere söylenmelidir. Sözlükte kelimeler alfabe sırasına göre dizilmiştir. Sözlükte kelimeler ilgili kelimelerin baş harfleriyle bulunacağı gibi ilk heceleriyle de bulunabilir. Kelimelerin sözlük anlamlarının farklı şekillerde bulunabileceği uygulamalı olarak gösterilmelidir. Kelimelerin farklı anlamlarını veren sözlükler tercih edilmelidir. Derse gelmeden önce öğrenci tarafından ödev olarak verilen diyalog veya metindeki kelimelerin anlamları bulunulmalıdır. Metin işleyişi sırasında anlamı bilinmeyen kelimelere direkt sözlükten bakılması uygun değildir. Öğrencilerin yıl boyunca tuttuğu defterlerden bir tanesi de sözlük defteri olmalıdır. Öğretmen, öğrencilerden okul zamanında Türkçe kelimelerin anlamlarının tutulduğu (fiil, isim, sıfat, eşanlam ve zıtanlam) bir sözlük defteri hazırlamalarını ister. Bu sözlük defterleri baştan itibaren öğrenciler tarafından düzenli olarak numaralandırılmalı. Kelimeler, bu sözlük defterlerinde kayıt altına alınır. Kayıt altına alınacak kelimelerin nasıl tutulacağı ve defterlerin ne şekilde hazırlanacağı tahtada öğretmen tarafından öğrencilere gösterilmelidir. Ders içinde öğrenilen kelimeler sağlıklı bir şekilde sözlük defterinde tutulursa yıl sonunda öğrenci ne kadar 14 �kelime öğrendiğini tespit edebilir. Böyle bir çalışma hem öğretmenin hem de öğrencinin işini kolaylaştıracaktır. Aygün (1999, 5-16), öğrencilerin söz varlığını zenginleştirmek amacıyla tuttukları kelime defterlerinin dilbilimsel fonksiyonlarına göre (karşıtlar, eşanlamlılar, eşsesliler, kuralsız fiiller, edatlar, bağlaçlar, deyimler vs.) gruplanabileceğini belirtmiştir. Kelime defterlerinin tutulması sırasında bu türden gruplamalara gidilmesi, gerçekten de öğrencinin dili ayrıntılı bir şekilde analiz edebilmesini ve âdeta bir dilbilimci gibi çalışmasını sağlayabilmektedir. 3.17 Kelime Öğretiminde Oyunlar YTÖ dersinde Türk kültüründe yer alan oyunlardan bu gruba uygun olanlar seçilerek kelime öğretiminde kullanılmalıdır. Kelime öğretimi için seçilen oyunlar belli aralıklarla oynatılmalıdır. Oynatılan bu oyunlardaki kelimeler tekrarlanır. Yabancı dil öğretiminde oyunlarla her yaş grubundaki bireylere kelime öğretilebilir ancak farklı yaş grupları için farklı yöntemler kullanılmalıdır. Genel olarak bu oyunlar telaffuz ve sözcük bilgisini daha iyi pekiştirmek için sınıf içinde uygulanan etkinliklerdir (Demirel, 2008). Çocuk oyunları iletişim bağlamında oluşturulan sosyo-kültürel gösterimlerdir. Geleneksel Türk çocuk oyunlarının oluşturulmasında belli kalıp oyunlardan yararlanılabilir. Çocukların oyunlarla ilgili bilgileri kolayca hatırladıkları ve oyunlarını oynadıkları gözlenmiştir (Özdemir, 2006a). Uzun bir sürede öğretilebilecek bir kelimeyi oyunla daha kısa bir zamanda ve meraklandırarak öğretmek mümkündür. Oyun etkinlikleriyle yabancı dil öğrenenler kelimeleri farkında olmadan edinirler. Yabancılara Türkçe öğretimi derslerinde “sözcüklerin öğretilmesi için uzun bir süreç gerekir. İlk duyulduğunda kısa süreli belleğe alınan sözcükler, uzun süreli belleğe aktarılmazlarsa çabuk unutulurlar” (Çetinkaya, 2005). Kelime öğretimi çalışmalarında ders ortamında yapılacak oyunlar periyodik olarak kullanılmalıdır. Bu oyunlar kelime öğretiminde kelimelerin tekrarlanarak öğrenilmesine yardımcı olacaktır. 3.18 Kelime Öğretiminde Modelleme Yapma YTÖ derslerinde konu bitiminde öğrencilerin öğrendiği kelimelerin mutlaka çeşitli aktivitelerle tekrarlarının yapılması önemlidir. Modelleme yapma, öğrencilerin hedef kelimeleri 15 �kullanarak tekrarlama yapmaya yönelik bir çalışmadır. Örneğin “Müzik” konu başlığında Türk kültüründeki enstrümanlar, müzik türleri ve bazı popüler Türk şarkıcılar öğrenildi.Konu sonunda öğrencilerden Türk kültüründe öğrendikleri popüler şarkıcılar parçasına göre öğretimi yapılan kelimelerle kendi kültürlerinde olan popüler şarkıcılara uyarlama yapmaları istenir. Böylelikle o konuda geçen kelimelerin öğrencilerin zihninde kalıcılığı sağlanmış olur. Bu çalışma öğrencilerin anlama becerilerini göstereceğinden dolayı üzerinde durulması gerekilen önemli bir çalışmadır. 3.19 Kelime Öğretiminde Teknoloji Kullanımı YTÖ derslerinde kaynak kitap olarak kullanılan ders kitapları, çalışma kitapları ve kelime kartları bilgisayar ortamında da yer almaktadır. Öğrencilerin teknolojiyle içiçe olmalarından dolayı yararlanılabileceğimiz en önemli kelime öğretim yöntemlerinden bir tanesidir. Yabancı dil öğretiminde de geleneksel öğretim yöntemleri yerini bilgisayarların etkin kullanıldığı teknolojik yöntemlere bırakmıştır. Bilgisayarlar, hem öğretmenin bilgiyi sunumlarla bütün öğrencilere eşit paylaştırma imkanı sunmasını hem de öğrencilerin öğrenmesini hızlandırmasını sağlayan araçlar olmuştur (Uğuz, 2013). İnsan öğrenmelerinin %83’ü görme, %11’i işitme, %3,5’i koklama, %1,5’i dokunma ve %1’i de tatma duyularıyla gerçekleşmektedir. Bununla birlikte, insanlar okuduklarının %10’unu, işittiklerinin %20’sini, gördüklerinin %30’unu, hem görüp hem işittiklerinin %50’sini, söylediklerinin %70’ini ve yapıp söylediklerinin %90’ını hatırlamaktadır. Öğretim materyalleri ve yöntemleri ne kadar çok duyuya hitap ederse, öğrenme de o kadar kalıcı ve hızlı olmaktadır (Demirel ve Altun, 2012). Bilgisayarlar, eğitim etkinliklerini çeşitlendirerek, etkili ve eğlenceli öğrenmeyi sağlayan teknolojik materyallerdir. Görsel ve işitsel sunularla öğrencilerin ilgilerini çekebilen ve diğer teknolojik materyallerin (internet, etkileşimli CD, projeksiyon, akıllı tahta, ...) kullanımında etkin rol oynamaktadır (Kozikoğlu, 2013). Bilgisayarlar günümüzde dil öğretimin ayrılmaz bir parçası olmuştur. Dil öğretiminde vazgeçilmez bir materyal olan bilgisayarla her türlü görsel ve işitsel çalışmalar yapılabilir. Kelime öğretim çalışmalarında mutlaka bilgisayarla öğretim metodu kullanılmalıdır. Yabancı dil olarak Türkçe öğrenmek isteyen bireylerin ulaşabileceği seviyelerine göre metinler, tekrar çalışmaları, eğitsel oyunlar, çeviri programları, telaffuz çalışmaları vb. 16 �olanaklardan internet yardımı ile yararlanmaları mümkündür. Bu olanaklara, internet sayesinde hem hızlı ulaşmaları hem de sınıf ortamı dışında öğretmen kontrolü olmadan, bağımsız bir şekilde öğrencinin aktif öğrenmesi sağlamaktadır (Bayrak, 2013). 4 Sonuç Yabancılara Türkçe öğretimi son dönemlerde bu şekilde adlandırılmış yeni bir bilim dalı olarak kabul görmüştür. YTÖ alanında yapılan çalışmalar sürekli artarak devam etmelidir. Ders ortamında zengin materyal kullanımı olmalı ve farklı öğretim materyalleri kullanılmalıdır. Yabancılara dil öğretiminde üzerinde ehemmiyetle durulması gereken konu kelime öğretimidir. Kelime öğretimini sağlıklı yapabilmek için öğretmen derste kullanacağı bütün yöntemleri ve aktiviteleri en iyi şekilde planlamalıdır. Dil öğretiminde öğrencilerin her birinin farklı dünyaya sahip oldukları unutulmamalıdır. Öğrencilerin derste motivasyonları ve moralleri her zaman iyi olmalıdır. Öğretmen ile öğrenciler arasında sıcak bir diyaloğun olması dil öğretimini kolaylaştıracaktır. Kelime öğretimi, dili öğrenen bireylerin diğer bireylerle iletişim kurması için gereklidir. Kelime bilgisinde sorunlar yaşayan öğrenci öğrendiği dilin bireyleriyle gerekli iletişimi sağlıklı kuramaz. YTÖ derslerinde dilbilgisinin yanında kelime bilgisinin de yeterli düzeyde olması gerekiyor. Kelime öğretiminin yapıldığı en önemli ortamlar muhakkak ki sınıflar ve dil laboratuvarlarıdır. Bu ortamlar öğrenciler için dille içiçe Öğretmen, kelime öğretiminde her türlü yöntemi olacak şekilde hazırlanmalıdır. ve çalışmayı fayda gözeterek değerlendirmelidir. Belli bir yönteme ve sınırlı bir çalışmaya bağımlı kalmamalıdır. Derste yapılacak çalışmalar öğrencilerin ilgilerine, dikkatlerine ve zihinlerine hitap etmelidir. Öğretmen, ders ortamlarını farklılaştıracak ve sürekli canlı tutacak yeni yollar ve faaliyetler bulmalıdır. Ders materyallerini merkeze alarak görsel ve işitsel kelime öğretim araçlarını derste aktif olarak kullanmalıdır. Öğretmen, sınıfta yapacağı çalışmalarda yönlendirici ve takip edici pozisyonda olmalıdır. Yapacağı her çalışmayı öğrenci endeksli planlamalıdır. Öğretmen, kelime öğretiminde yaptığı çalışmaların faydalı olup olmadığını öğrencilerdeki gelişmeyi gözlemleyerek takip etmelidir. Bu çalışmanın amacı dilin en önemli kavramı olan kelime öğretiminde derste kullanılabilecek kelime öğretim çalışmalarını sistemli hale getirmek. YTÖ derslerinde dil öğretiminde kelime öğretimini merkeze alarak dile yeni bir bakış getirmektir. 17 �Son olarak öğretmen ders için yapacağı değerlendirmeleri ve ders içinde uygulayacağı metotları baştan itibaren öğrencilere anlatmalıdır. Yol haritasını belirleyen ve zengin bir değerlendirme fırsatı veren öğretmen öğrencilerin rahatlamasına yardımcı olacaktır. Belirlenen bu çalışmalar öğrencilerin derslerde daha canlı ve dinamik olmalarına yardımcı olacaktır. 5 Kaynakça AKBAYIR, S. (2004). “Metin Bilgisi: Okuma, Anlama, Yorumlama, Çözümleme”, Deniz Kültür Yayınları, Samsun. ALPEREN, N. (2001). “Türkçe Okuma ve Yazma Eğitim Rehberi”, 7. Baskı, Ankara: Alperen Yayınları. AKYOL, H.(1997). “Kelime Öğretimi”, Milli Eğitim, (134), s: 46-47. ARI, G. (2006). “Kelime Öğretimi”, (ss. 311-333), “Kuramdan Uygulamaya Türkçe Öğretimi” (Editör: Cemal YILDIZ), Pegem A Yayıncılık, Ankara . AYGÜN, M. (1999). “Yabancı Dil Dersinde Sözcük Öğretimi ve Sözcük Dağarcığını Geliştirme Teknikleri”, Ankara Üniversitesi Tömer Dil Dergisi, S.78, s.5-16. BAYRAK, A. (2013), “Almanca Öğretmenliği Programı Öğrencilerinin Yabancı Dil Eğitiminde Bilgisayar ve İnternetin Kullanımına İlişkin Görüşleri”, Uluslararası Eğitim Bilimleri Anadolu Dergisi, 3 (1), s.22-34. ÇETİNKAYA, Z. (2005). “Basit Tekrar ve Alıştırmalar Yoluyla Sözcük Öğretimi”, Dil Dergisi, Sayı 130, Sayfa 75. DEMİREL, Ö. (2008). “Yabancı Dil Öğretimi”, Pegem Akademi, Ankara, Sayfa 92. DEMİREL, Ö. (1993). “Yabancı Dil Öğretimi İlkeler, Yöntemler, Teknikler”, Usem Yayınları, Ankara. DEMİREL, Ö. (2002). “Türkçe Öğretimi”, Pegem A Yayıncılık, Ankara. DEMİREL, Ö. ve ALTUN, E. (2012). “Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı”, Ankara: Pegem Akademi Yayınları. ERGİN, M. (2004). “Türk Dil Bilgisi”, (4. baskı), İstanbul: Bayrak Basım, Yayım, Dağıtım. GÜLERYÜZ, H. (2002). “Yaratıcı Çocuk Edebiyatı”, Ankara: Pegem A Yayıncılık. 18 �HARRİS E.J ve SPAY E.R. (1990). “How To İncrease Reading Ability, A Guide To Developmental and Remedial Methods”, New York: Longman HARMER, J. (2007). “The Practise of English Language Teaching” (4th.ed.): Longman Press, Harlow KANTEMİR, E. (1997). “Yazılı ve Sözlü Anlatım”, Ankara: Engin Yayınevi. KARATAY, H. (2007). “Kelime Öğretimi”, GÜ, Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt 27, Sayı 1, s:141 -153 KARTAL, E. (2005). “Bilişim-İletişim Teknolojileri ve Dil Öğretim Endüstrisi”, Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), s.383-393. KORKMAZ, Z. (1992). “Gramer Terimleri Sözlüğü”, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları KOZİKOĞLU, İ.(2013), “Yabancı Dil Öğretiminde Bilgisayar Kullanımına İlişkin Öğretim Elemanlarının Görüşleri”, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi ,10 ÖZDEN, Y. (2002). “Kendini Gerçekleştir”, Ankara: Pegem A Yayıncılık. ÖZBAY, M. (2009). “Türkçe Özel Öğretim Yöntemleri I”, Öncü Kitap, Ankara, (1), s.373-394. ÖZDEMİR, N. (2006a). “Türk Çocuk Oyunları”, Akçağ Yayınları, Ankara, Cilt 2, Sayfa 439 RİCHARDS, J.C., and RODGERS T.S. (2001). “Approaches and Metods in Language Teaching”, CUP, New York. SEVER, S. (2000). “Türkçe Öğretimi ve Tam Öğrenme”, Ankara: Anı Yayıncılık TDK, “Türkçe Sözlük” .(1988), 2 Cilt, Yeni Baskı, Türk Dil Kurumu Yayını, Ankara 1988. TÜRKÇE SÖZLÜK (1998). 9.baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları UĞUZ, S. (2013), “İlköğretim İngilizce Öğretmenlerinin Bilgisayar Destekli Eğitimden Yararlanma Düzeylerine İlişkin Görüşlerinin Belirlenmesi”, Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 2 (3), s.6-15. VARDAR, B. (1998). “Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü”, Ankara: ABC Yayınları. 19 �20 � Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Extent The size or duration of the resource. 3593 Title A name given to the resource Orta Öğretim Düzeyindeki Yabancı Öğrencilere Türkçe Kelime Öğretimi Author Author SOGUTLU, EROL Abstract A summary of the resource. Özet Yabancýlara Türkçe öđretimi gün geçtikçe artarak devam etmektedir.Yabancýlara Türkçe öđretiminde üzerinde durulmasý gerekli konulardan biri de kelime öđretimidir. Yabancýlara Türkçe öđretimi yapabilmek için dili öđrenen kiţiye, ders içinde hedeflenen kelimeleri öđretmek ve öđrendiđi bu kelimeleri günlük hayatta kullanabilmesi çok önemlidir. Türkçe dersinde öđretilecek kelimeler, kiţinin öđrendiđi dili rahat kullanabilmesi için, o kültürün insanlarýyla iletiţime geçebilmesi ve o dilin kültürünü daha iyi tanýmasý için gereklidir. Türkçe öđrenen yabancýlara, ders içinde öđretilen bu kelimelerin dillerin üzerinde hem fikir olduđu dört temel beceri alanlarýnda kullanýlabilmesi için farklý çalýţmalarýn yapýlmasý gereklidir. Bu çalýţmada amaç ortaöđretim kurumlarýnda Türkçe öđrenen yabancýlara ders esnasýnda öđretimi yapýlacak kelimelerin hangi yöntemlerle öđretileceđi ve kelime öđretimine yönelik ne gibi etkinliklerin yapýlacađý üzerinde durulmuţtur. Yabancýlara Türkçe derslerinde mutlaka kelime öđretimi çalýţmalarý yapýlmalýdýr. Bu çalýţmalar kelime bilgisinin artmasýna yönelik olmalýdýr. Türkçenin yabancý dil olarak öđretiminde kelime öđretimine yönelik kullanýlacak yöntemler ve yapýlacak çalýţmalar dilin kalýcýlýđý açýsýndan son derece önem arzetmektedir. Anahtar Kelimeler: yabancýlara Türkçe öđretimi, dilbilgisi, kelime öđretimi, yöntemler, kelime bilgisi. .Türk Dili ve Edebiyatý, Uluslararasý Burç Üniversitesi, Saraybosna, ersogutlu@gmail.com. 2 Vocabulary Instruction in Teaching Turkish as a Foreign Language at Secondary School Level Teaching Turkish to foreigners is becoming more dynamic thus bringing new perspectives to be unfolded in the field of foreign language teaching. One of the issues that need to be addressed in teaching Turkish as a foreign language (TFL) is vocabulary instruction. Teaching the target words and enabling the learners to use them in everyday life is a very significant element in TFL teaching. TFL learners need the vocabulary learned in TFL classes in order to be able to use the language fluently, to communicate with native speakers and to learn their culture as well. Different studies need to be done on the ability of TFL learners to use the acquired vocabulary productively in the four skills in the target language. Developing and identifying teaching strategies and techniques that maximize learners’ vocabulary acquisition and their ability to store and retrieve target vocabulary is an issue that that should the focus of more studies. This study addresses the issue of vocabulary teaching strategies that can be implemented in teaching Turkish as a foreign language at primary and secondary school level. It focuses on a description of methods and techniques accompanied by specific examples. Key words: teaching Turkish as a foreign language, grammer, vocabulary, vocabulary teaching, methods. Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2016 Keywords Keywords. Conference or Workshop Item PeerReviewed PI Oriental languages and literatures